Tuesday, November 7, 2017

"રાષ્ટ્ર દર્પણ" કેમ સમજાવું ?

મિત્રો,
અમેરિકાથી પ્રકાશિત થતા ભારતીય લોકોના મન પસંદ મેગેઝીન "રાષ્ટ્ર દર્પણ" ના નવેમ્બર ૨૦૧૧ માં મારી એક રચના અને એક સત્ય ઘટના પ્રકાશિત થયેલ છે, ( જે આ સાથે સામેલ કરેલ છે. )આવા લોક ભોગ્ય મેગેઝીનોમાં એક રચના પ્રકાશિત થવી તે મોટી વાત છે, પણ મારી બે બે રચનાઓ છપાય તે મારા માટેતો ગૌરવની વાત છેજ, પણ એક ગુજરાતી હોવાના નાતે આપ સર્વેને પણ આનંદની લાગણી થતીજ હશે ! આ કાર્યમાં મને પ્રોત્સાહિત કરનાર અને મને આ ઊંચાઈ પર લઈ જવા માટે મારા પરમ સ્નેહી શ્રી જીતેન્દ્ર ભાઈ પાઢ નો હું આભારી છું.

કેદારસિંહજી મે. જાડેજા
ગાંધીધામ  -કચ્છ
kedarsinhjim@gmail.com
WhatsApp- ૯૪૨૬૧૪૦૩૬૫

                  ભજન


કેમ કરી સમજાવું ?

ઢાળ-આશાવરી જેવો

કેમ સમજાવું ?

ભરત ને કેમ કરી સમજાવું ?
શા દુ:ખ સાથે વચનો વદી હું, જગ ને કેમ જણાવું..

હું નારી નરપતિ દશરથ ની, રઘુ કુળ લાજ ધરાવું,  
કૂબડી કેરો જો મર્મ ન જાણું તો, શાને ચતુર કહાવું..

જાણ હતી મુજ ભાગ્ય ભટકશે, જગ માં જુલમી કહાવું,  
છત્ર જશે રઘુ કુળ રઝળશે, ધિક્ ધિક્ ઘર ઘર થાવું..

અવધ સમાણી અનેકો  નગરી, રામ ચરણ માં ચડાવું 
ઇંદ્રાસન ની આશ ન રાખું, ધન કુબેર લૂંટાવું..

ભરત સરીખાં સો સો સૂત ને, વૈદેહી પર વારૂં,  
લક્ષ્મણ લાલો મને અતિ વહાલો, શા સુખ વન માં વળાવું..

એક દિલાસો ભક્ત ભરત નો, ત્યાગી તને બિરદાવું,  
કૈકેયી કેરી તેં કુખ અજવાળી, સંત સુત માત કહાવું..

દીન " કેદાર " કૈકેયી કર જોડું, સત સત શીશ નમાવું,  
રઘુવીર કાજે જીવન રોળ્યું, ગદ ગદ ગુણલા ગાઉ.. 

ભાવાર્થ-ભગવાન રામે રાક્ષસોનો નાશ કરવા માટે અવતાર તો ધારણ કર્યો, પણ જ્યારે દશરથ રાજાએ રામના રાજ્યાભિષેક ની ઘોષણા કરી ત્યારે ભગવાન ને પોતાના અવતાર કાર્ય માં બાધા આવતી જણાઈ. ત્યારે તેઓ માતા કૈકેયી પાસે એક વિનંતી કરી કે મા, આખા અયોધ્યાની અંદર એક આપજ છો જે મારી વાત સમજી શકશો, અને કોઈ પણ ભોગે મને મારા કાર્યમાં મદદરૂપ થશો. ત્યારે કૈકેયી માએ વિગતથી વાત કરવા જણાવ્યું. શ્રી રામે પોતાના સર્વ કાર્ય પૂર્ણ કરવામાં મદદ રૂપ થવાનું વચન માંગીને પોતાનો અવતાર કાર્યનો મર્મ સમજાવ્યો. અને તેના માટે રાજ્ય ભારને બદલે વન ગમન જરૂરી હતું. મહા મહેનતે કૈકેયી મા પરિણામ જાણતા હોવા છતાં, રામ કાર્ય કરવા માટે કોઈ પણ ભોગ આપવા તૈયાર થયા. એના ફળ સ્વરૂપ બે વચનો માંગ્યા, દશરથ રાજાનો દેહાંત થયો અને પોતે અનંત કાળ સુધી ન ભૂંસાય એવું કલંક રામ માટે વહોરી બેઠાં. 
જ્યારે ભરતજીને કૈકેયીએ કરેલાં કર્મોની જાણ થઈ ત્યારે ખુબજ કડવા વચનો બોલીને માંને અપમાનિત કર્યા. પણ વિવશ માં ભરતને શું સમજાવે? બસ મનમાં મનમાં વિચારે છે....
અરે ભાઇ ભરત, હું આ વચનો કેવા સંજોગોમાં બોલીછું, એ તને કહી પણ નથી શકતી, શું મંથરા ના કપટને સમજી ન શકું? અરે ભાઈ મને ખબરજ હતી કે રઘુકુળ ની લાજ મારા માથે હોય ત્યારે મારે કેવું વર્તન કરવું જોઈએં. અયોધ્યાના રાજા દશરથજીની હું માનીતી રાણી એમજ ન હતી. 
મને ખબર હતી, કે હું આવા કડવા વચનો માંગીશ એ રાજન સહન નહિ કરી શકે, કદાચ મારો સેંથાનો સિંદૂર પણ રોળાય જાય એવી મને બીક હતી, અને મને એ પણ ખાત્રીજ હતી કે હું આખા જગતમાં ધિક્કારને પાત્ર બની જઈશ.
હું ભરત માટે અવધની ગાદી માંગું ખરી? અરે મારા રામ ખાતર હું ઇંદ્રાસન ને પણ ઠુકરાવી નાખું, અરે કુબેરનો ભંડાર પણ રામના વિયોગમાં મળવાનો હોય તો તે પણ ન સ્વિકારું, અને અયોધ્યા જેવી અનેક નગરીને કુરબાન કરી નાંખું.
વૈદેહી તો મને એવી પ્રિય છે કે તેના માટે હું આવા સો સો ભરતને કુરબાન કરી નાંખું. તો લક્ષ્મણને કયા સુખ ખાતર વનમાં મોકલું?
હા પણ મને મારા ભરત પર આજે અભિમાન છે, મારા વચનોને અવગણીને તેણે રાજ્યનો ત્યાગ કર્યો, એણે તો મારી કુખ અજવાળી છે, મને ભરતની માતા હોવાનો ગર્વ છે.  
રામ ખાતર જેણે પોતાનું જીવન બરબાદ કરી નાંખ્યું, એવી માં કૈકેયી ને મારા હજારો હજારો વંદન. એના જેટલા ગુણ ગાઈએં એટલાં ઓછા છે. ધન્ય છે માતા કૈકેયીને.  
--------------------------------------------------------

મનસુખરામ માસ્તર
                                           (એક સત્ય ઘટના)
    
[ રામ કથા માં પૂ.મોરારીબાપુ એ વર્ણવેલી એક સત્ય ઘટના, કદાચ કોઇએ સાંભળી ન હોય તો આજે અહિં મને યાદ છે તે રીતે સાભાર રજૂ કરું છું.]

થોડા વર્ષો પહેલાની આ સત્ય ઘટના છે. વડોદરાથી થોડે દૂર વસેલું નાનું એવું છાણી ગામ. આ ગામમાં એક મનસુખરામ માસ્તર અને તેમના ધર્મપત્ની ઉજમબા રહે. ખૂબ જ પ્રમાણિક, કર્તવ્યનિષ્ઠ અને ભક્તિભાવ ભર્યું કુટુંબ. સરળ અને સાદું એવું જીવન તથા ડાકોરના રણછોડરાય ના ચરણોમાં અપાર શ્રદ્ધા. દર પૂનમે વડોદરાથી રેલવે માં ડાકોર જાય અને વર્ષોથી નિયમિત પૂનમના દર્શન કરે.
વ્યવસાયે મનસુખરામ છાણી ની નાની એવી સરકારી સ્કૂલમાં માસ્તર. પોતાનું કાર્ય દિલથી કરે. છોકરાઓને સરસ રીતે ભણાવે, સંસ્કારની વાતો કરે અને પોતાનું કર્તવ્ય પૂરે પૂરી નિષ્ઠાથી બજાવે. સ્કૂલનો મોટા ભાગનો બધો ભાર અને જવાબદારી તેમના માથે. એ સમયે સ્કૂલ માં રજાઓ જોઈએં ત્યારે ના મળે અને નાની સ્કૂલ અને નાનું ગામ હોવાથી બીજા કોઈ શિક્ષક પણ નહીં. છોકરાઓને પ્રાર્થના કરાવવાથી માંડીને હાજરી લેવાનું અને ભણાવવાનું તમામ કામ મનસુખરામ નું. શરૂઆતમાં મનસુખરામ ને આ બધું ગમે પણ મનમાં એક જ વસ્તુ ખટકે કે દર પૂનમે ડાકોર પહોંચવું  કેવી રીતે ? રણછોડરાય ના દર્શન કર્યાં વગર હૈયું ઝાલ્યું ન રહે.

પણ કહેવાય છે ને કે ભક્તો ભગવાન ને જેટલા ચાહે છે ભગવાન તેમના ભક્તો ને તેનાથી અનેક ગણો ચાહે છે. પૂનમના દિવસે મનસુખરામ માસ્તર સવારે વહેલા ટ્રેનમાં જઈને બપોરે ત્રણ-ચાર વાગ્યા સુધીમાં પાછા આવી જાય. સ્કૂલ નો સમય બપોરે બાર વાગ્યાનો. વર્ગની હાજરી લેવાનું કાર્ય તેમજ પ્રાર્થના વગેરે વર્ગનો મોનિટર સંભાળી ને. આમ મહીને એકાદ વાર પૂનમનો દિવસ હોમવર્ક અને બીજી ઇતર પ્રવૃતિ ઓ માં નીકળી જાય.

મનસુખરામ માસ્તર ખૂબ જ નીતિમાન. છોકરાઓને પૂનમના દિવસે જે ભણવાના કલાકો બગડે એના બદલે બાકીના દિવસોમાં એ સમય વધારે ભણાવીને સરભર કરી દે. આમ તેમના કોઈ પણ કાર્યમાં કોઈ કચાશ નહિ.
સમય વીતતો ચાલ્યો. ગામ હોય ત્યાં ગંદકી પણ હોય એ ન્યાયે ગામના કેટલાક પંચાતીયા લોકોથી મનસુખરામ ની કર્તવ્યનિષ્ઠા સહન ન થઈ. તે તેમાં ખામીઓ શોધવા લાગ્યા. મનસુખરામ શું કરે છે, છોકરાઓને શું ભણાવે છે તેના પર વૉચ ગોઠવી. એકથી બીજા કાને વાત ફેલાઈ. ઓટલા પરિષદો થઈ. મનસુખરામ માસ્તર બરાબર ભણાવતા નથી માટે તાલુકા સરકારી સ્કુલો ના અધિકારીઓને અરજી કરવી એવું બધાએ નક્કી કર્યું. કાગળ તૈયાર થયો, બધા એ સહીઓ કરી અને અધિકારી શ્રીને રવાના કર્યો. તાલુકા લેવલના અધિકારી શ્રી એ તપાસ માટે પોતે જાતે સ્કૂલ ની વિઝિટ લેવાનું નક્કી કર્યું.

બપોરનો સમય. સ્કૂલ ચાલુ થવાની તૈયારી અને આ બાજુ અધિકારી પેલા કાનભંભેરણી કરનારાઓ ને સાથે લઈને શાળા એ પહોંચ્યા. અને માસ્તરને કહ્યું કે 'તમારી વિરુદ્ધ આ ગામના લોકોની ફરિયાદ છે કે તમે વિદ્યાર્થીઓને બરાબર ભણાવતા નથી આથી અમારે તમારું કડક ચેકિંગ કરવું છે.'
માસ્તર તો નમ્રતાની મૂર્તિ. એમણે કહ્યું, 'જરૂર સાહેબ, પણ હમણાં પ્રાર્થનાનો સમય છે માટે આપ થોડીવાર બેસો હું આપને બધી વિગતો અને હાજરીપત્રક ના ચોપડાઓ આપું છું.'

અધિકારી શ્રી બોલ્યા : 'ઠીક છે. એમ રાખો.' આમ, કહી બધા પ્રાર્થનામાં સાથે બેઠાં.

એ પછી માસ્તરે જે ઓતપ્રોત થઈને 'મા સરસ્વતી વંદના અને વૈષ્ણવ જન તો તેને રે કહીએ…' ગાયું છે, અધિકારીઓ તો રીતસર એમાં ડૂબી ગયા. એ પછી વિદ્યાર્થીઓની શિસ્ત, તેમની ભણાવવાની રીત અને પત્રક જોઈ ને રાજીના રેડ થઈ ગયા. એ સમય પ્રમાણે તેમના પગારમાં ત્રણ રૂપિયાનો વધારો કરતા ગયા. અને આ બાજુ ફરિયાદ કરનારાઓનાં મોં વિલાઈ ગયા.

પોતાનો પ્લાન ઊંધો વળેલો જોઈ ને ફરિયાદીઓ વધારે ખિજાયા. અને મનસુખરામ ને બરાબર પાઠ ભણાવવાનું વિચાર્યું. તેમણે આ વખતે જિલ્લા શિક્ષણ અધિકારીના મુખ્ય ઑફિસરને અરજી કરી. અને બે-ચાર જણના મંતવ્ય સાથે નો મસ મોટો લાંબો કાગળ લખ્યો. અધિકારીશ્રી એ નીચલાં અધિકારીઓ એ બરાબર તપાસ નહીં કરી હોય એમ માનીને પોતાના ખાસ નિષ્ણાત ઑફિસરને મોકલ્યા. આ ઘટનાક્રમ ફરીથી ચાલ્યો. ચેકિંગમાં આવનાર બધા અધિકારીઓ મનસુખરામ ની કર્તવ્યનિષ્ઠા અને ભણાવવાની રીત જોઈ ને તેમની પર ખુશ ખુશ થઈ જતા. આ વખતે તેઓ પાંચ રૂપિયાનો પગાર વધારો કરતા ગયા. અને આ બાજુ પેલા ફરિયાદીઓ મનમાં અને મનમાં ખૂબ બળ્યાં. પણ કરવું શું ?
એવામાં આ વિઘ્નસંતોષીઓ ને ક્યાંક થી ખબર પડી કે મનસુખરામ પૂનમના દિવસે શાળામાં હોતા નથી. બસ, એમને મનસુખરામ સામે વેર વાળવાની અને મનસુખરામ માસ્તરને રંગે હાથ પકડવાની તક મળી ગઈ. આ વખતે તેમણે બધું પાકે પાયે નક્કી કર્યું. જિલ્લા શિક્ષણ અધિકારીથી પણ ઉપરના મુખ્ય શિક્ષણ અધિકારીને એમણે વિગતવાર કાગળ લખ્યો અને પૂનમના દિવસે જ ચેકિંગમાં આવવાનું જણાવ્યું. અધિકારીશ્રી એ પહેલા તો ના કહી કારણકે ચેકિંગના રિપોર્ટ તો પહેલેથી જ સારા આવતા હતા. પરંતુ આ વિરોધી લોકો એ એમને ગમે તેમ કરીને મનાવી લીધા. છેવટે મુખ્ય શિક્ષણ અધિકારી આગ્રહવશ થઈને કહ્યું કે 'સારું. ચલો. ગામના લોકોની આટલી ઇચ્છા છે તો હું પૂનમના દિવસે ચોક્કસ આવીશ.'

પૂનમનો દિવસ આવ્યો. મનસુખરામ માસ્તર તો વહેલા પરવારીને સવારની ટ્રેઇનથી ડાકોર જવા રવાના થયા. તેમની પાછળ શું ષડ્યંત્ર ચાલતું હતું એનાથી તેઓ અજાણ હતા. ગામના અમુક લોકો જાણતા હતા, પરંતુ નાત બહાર જવાની બીકે કોઈ તેમને સાથ આપતું નહીં. સ્કૂલ નો સમય શરૂ થવાને કલાકેક ની વાર હતી ત્યાં શાળાનો એક વિદ્યાર્થી મનસુખરામ માસ્તરના ધર્મપત્ની ઉજમબા ને કહેવા આવ્યો કે 'બા, આજે મોટા સાહેબ ચેકિંગમાં આવવાના છે.' ઉજમબા થી નિસાસો નંખાઈ ગયો. 'અરે ! આ ગામના લોકો. બિચારાં માસ્તરની આજે નોકરી જતી રહેશે. શું થશે ?' ધરમાં દેવમંદિર પાસે જઈને રણછોડરાય સામે સાલ્લો પસારીને ખોળો પાથર્યો અને આર્તસ્વરે અને દીનભાવે ડાકોરના નાથ ને પ્રાર્થના કરી.

બીજી બાજુ અધિકારીઓ નિયત કરેલા સમયે પેલા ફરિયાદી ગામ વાળાઓ ની ઘરે પહોંચ્યા. ચા, પાણી અને નાસ્તો કર્યો. સ્કૂલ નો સમય થયો જાણીને સ્કૂલ તરફ જવા માટે સહુ ભેગાં થઈને સાથે નીકળ્યા. અને ત્યાં તો ડાકોરમાં રણછોડરાય ધ્રૂજ્યા. ભક્તવત્સલ ભગવાનથી રહેવાયું નહીં. એમણે મનસુખરામ માસ્તરનું રૂપ ધારણ કર્યું. ખાદીના કપડાં પગમાં ચંપલ અને ખભે ખેસ અખિલ બ્રહ્માંડના નાયક, પરાત્પર બ્રહ્મ આજે મનસુખરામ માસ્તરનું રૂપ લઈને એ શાળા પાસે અધિકારીઓ પહોંચે એ પહેલા પહોંચી ગયા.

આ બાજુ ડાકોરમાં મનસુખરામ માસ્તર દર્શન ખૂલ્યા એટલે પગે લાગ્યા પણ એમને આજે મૂર્તિમાં તેજ દેખાયું નહિ. મૂર્તિ ખૂબ જ નિર્જીવ અને પ્રાણવિહીન લાગી. તેમણે પૂજારીઓને પૂછયું, 'કેમ આજે શું થયું છે ? ભગવાન આટલાં ચિંતિત અને તેજ વિહીન કેમ દેખાય છે ?' પૂજારીઓએ કહ્યું, 'ખબર નહીં. અમને પણ આજે પહેલી વાર જ આવો અનુભવ થાય છે. આટલાં વર્ષો અમે પ્રભુની સેવા કરી પરંતુ આટલાં તેજ વિહીન પ્રભુ ક્યારેય દેખાયા નથી.'

સ્કૂલનો સમય થયો. છોકરાઓને માસ્તર આવ્યા એમ જાણીને થયું કે આજે માસ્તરને પૂનમ કદાચ નહીં જવાનું હોય. એટલે એ તો પ્રાર્થના માટે તૈયાર થઈ ગયા. એટલામાં અધિકારીઓ સ્કૂલમાં પ્રવેશ્યા. આજે મનસુખરામ માસ્તરના રૂપમાં રહેલા ભગવાને અધિકારીઓને પ્રણામ કર્યા. પેલાં ચાડી ખાનારાંઓ મનસુખરામ ને ત્યાં હાજર જોઈ ને વધારે અકળાયા. 'નક્કી આ માસ્તરને કોઈ એ અધિકારીઓ આવવાનાં છે એમ કહી દીધું લાગે છે. પણ તોયે આજે એને છોડીશું નહિ.' ક્ષણભર તો અધિકારીઓ માસ્તરના ચહેરાને જોઈ જ રહ્યા. તેમને તો ન વર્ણવાય એવા સ્પંદનો થવા લાગ્યા.
મનસુખરામે કહ્યું : 'મોટા સાહેબ, હમણાં પ્રાર્થનાનો સમય છે માટે આપ થોડીવાર બિરાજો હું આપને બધી વિગતો જણાવું છું.'
અધિકારી કહે 'ભલે, માસ્તર. તમ તમારે પ્રાર્થના કરાવી લો પછી આપણે ચેકિંગ કરીશું.'
ગામના લોકો કહે 'ના સાહેબ, તમે પહેલા જ ચેકિંગ કરો. આ પ્રાર્થનાનું બહાનું કરીને આપનો કિંમતી સમય બગાડે છે.'
અધિકારી કહે 'તમે લોકો શાંતિ રાખો. ચેકિંગ કરવાને લીધે છોકરાઓને ભણાવવાનો નિત્યક્રમ આપણાથી ના બગાડાય. માસ્તરને એમનું કામ કરવા દો.' ગામના લોકો ચૂપ થઈ ગયા.

આજે તો સાક્ષાત્ ભગવાને ભગવાનની પ્રાર્થના કરી પછી એમાં શું કચાશ હોય?  અડધો કલાક પ્રાર્થના અને બધો નિત્યક્રમ ચાલ્યો. વિરોધીઓનો વિરોધ હજી શમ્યો નહોતો. એમણે અધિકારીઓને ફરી ઉશ્કેરણી શરૂ કરી : 'આજે તો સાહેબ તમે આ બાળકોને બરાબર અઘરા સવાલ પૂછો. એવા સવાલ પૂછો કે મનસુખરામ માસ્તરે શું શીખવ્યું છે એ બધું ખબર પડી જાય.' ગામ વાળાઓ એ બરાબર ઊલટી સીધી વાતો કહીને અધિકારીને બરાબર તૈયાર કર્યા. તેમણે પોતાના મનઘડંત સવાલો તૈયાર કરીને અધિકારી પાસે એક ઉટપટાંગ સવાલ પૂછાવડાવ્યો કે : 'બોલો બાળકો, ભગવાન રામે કંસને કેવી રીતે માર્યો ?'

પ્રાથમિક શાળામાં ત્રીજા-ચોથા ધોરણમાં ભણતા બાળકો આવો સવાલ સાંભળીને સ્તબ્ધ બની ગયા. બધા બાળકો તો એક સાથે કેવી રીતે બોલે ? તેથી અધિકારીએ કહ્યું કે 'આપણે કોઈ એકાદ બાળકને પૂછી લઈએ.'
મનસુખરામે કહ્યું, 'જી સાહેબ, આપને યોગ્ય લાગે તે બાળકને પૂછી લો.'
અધિકારી બીજી લાઈનમાં બેઠેલા બાળકને ઉદ્દેશીને કહ્યું કે,'બોલ તો બેટા, ભગવાન રામે કંસને કેવી રીતે માર્યો ?'

ભગવાનના રૂપમાં રહેલા મનસુખરામ માસ્તર એ છોકરા પાસે ગયા. તેના માથે વહાલથી હાથ મૂકીને કહ્યું, 'બેટા, મોટા સાહેબ પૂછે છે એનો યોગ્ય જવાબ આપ.' આમ કહી ભગવાને તેના ગાલે હળવેથી સ્પર્શ કર્યો અને એમ કરતાં બાળકના જીભને પ્રભુની ટચલી આંગળી અડકી ગઈ અને ત્યાં તો સાક્ષાત્ સરસ્વતી બાળકની જીભ પર આવીને વિદ્યમાન થઈ ગયા. બાળકના મગજમાં જાણે જ્ઞાન નું ઝરણું ફૂટયું, એના મોંમાંથી જાણે વેદ મંત્રો નીકળવા માંડ્યા, અને બધા આભા બની ને જોતા જ રહી ગયા. બાળકે અધિકારીને કહ્યું, 'સાહેબ તમે સવાલ કરવામાં ભૂલ્યા છો. ભગવાન રામે તો રાવણને માર્યો. અને કંસનો સંહાર તો ભગવાન શ્રી કૃષ્ણ કર્યો.'

અધિકારીઓ પ્રસન્ન પ્રસન્ન થઈ ગયા. ફરિયાદીઓનું કંઈ ચાલ્યું નહીં. ઘણી તપાસને અંતે કશું જ હાથ લાગ્યું નહિ અને ઉપરથી સાહેબ મનસુખરામ માસ્તરના કામથી અત્યંત સંતુષ્ટ થઈ ગયા અને આટલી સુંદર કેળવણી બદલ મનસુખરામ ના પગારમાં પચીસ રૂપિયાનો પગાર વધારો કર્યો. ગામના લોકો છોભીલાં પડી ગયા.

હવે બન્યું એવું કે આ બધું કામ પતાવીને ગામના લોકો અધિકારીશ્રી ને સ્ટેશને મૂકવા ગયા. અને એજ સમયે એ જે ટ્રેઇન માં જવાના હતા એજ ટ્રેઇનમાં થી મનસુખરામ માસ્તર ડાકોરથી પરત આવી વડોદરા સ્ટેશને નીચે ઊતર્યા. મનસુખરામ માસ્તર તો જોઈ ને જ ઓળખી ગયા કે આજે તો મારી નોકરી ગઈ. ત્યાં ને ત્યાં અધિકારીઓના પગે પડ્યા. 'સાહેબ મને માફ કરી દો. મેં આ બધું જાણી જોઈ ને નથી કર્યું. હું વિદ્યાર્થીઓને બાકીના સમયે વધારે ભણાવીને તેમનું પૂરેપૂરું ધ્યાન આપુ છું. સાહેબ, મને માફ કરી દો.' અધિકારીઓ જોતા જ રહી ગયા અને બોલ્યા : 'અરે માસ્તર, તમે શું આજે મજાક કરો છો.'
માસ્તર : 'અરે સાહેબ, મજાક નથી કરતો હું સાચું કહું છું. મેં કોઈ દિવસ કોઈ વિદ્યાર્થીનું ભણવાનું બગાડ્યું નથી. આપ મારા વિદ્યાર્થીઓને પૂછી જુઓ.'
અધિકારી : 'અરે પણ માસ્તર, હમણાં અડધા કલાક પહેલા તો તમે સ્કૂલમાં હતાં અને હમણાં સ્ટેશને ક્યાંથી આવી ગયા ? તમે કયા રસ્તે આવ્યા ? અને આ સીધા ટ્રેનના ડબ્બામાંથી કેવી રીતે નીકળ્યા ?'
માસ્તર : 'હું શાળામાં હતો ? ના સાહેબ. હું તો ડાકોર ગયો હતો.'
અધિકારી : 'શું વાત કરો છો ? તો શાળામાં કોણ હતું જે પ્રાર્થના કરાવતું હતું ? અમારી સાથે વાતો કરતું હતું ? તમે અમારી સાથે ત્રણ કલાક તો શાળામાં ગાળ્યા.'
માસ્તરની આંખમાંથી આંસુ ટપકી પડ્યા અને એ માત્ર એટલું જ બોલી શક્યા કે 'એ હું નહોતો'. હવે એમને સમજાયું કે આજે રણછોડરાય ની મૂર્તિમાં તેજ કેમ નહોતું દેખાતું.

એ પછી કહેવાય છે કે ગામના લોકો માસ્તરના પગે પડ્યા. બધાએ એમની માફી માગી. એમની પ્રગતિ થાય એ માટે પ્રાર્થના કરી પરંતુ માસ્તરે એ શાળાની નોકરીમાંથી રાજીનામું આપી દીધું. તેમને થયું કે જેનાથી મારા હરિને દોડવું પડે એવી નોકરી મારે શું કામની? તેમણે પોતાનું શેષ જીવન પ્રભુ ભક્તિ અને ભગવદ્ સ્મરણમાં વિતાવ્યું.

આજે પણ તમે વડોદરા પાસેના છાણી ગામમાં જાઓ તો ત્યાં મનસુખરામ માસ્તરનું સ્મારક એ ઘટનાની યાદ તાજી કરાવતું એમનું એમ ઊભું છે. કોઈએ લખ્યું છે ને? શ્રદ્ધાનો વિષય હોય તો પુરાવાની શી જરૂર છે….. ?

કેદારસિંહજી મે. જાડેજા
ગાંધીધામ  -કચ્છ
kedarsinhjim@gmail.com
WhatsApp- ૯૪૨૬૧૪૦૩૬૫

"રાષ્ટ્ર દર્પણ"

મિત્રો,
અમેરિકાથી પ્રકાશિત થતા ભારતીય લોકોના મન પસંદ મેગેઝીન "રાષ્ટ્ર દર્પણ" ના નવેમ્બર ૨૦૧૧ માં મારી એક રચના અને એક સત્ય ઘટના પ્રકાશિત થયેલ છે, ( જે આ સાથે સામેલ કરેલ છે. )આવા લોક ભોગ્ય મેગેઝીનોમાં એક રચના પ્રકાશિત થવી તે મોટી વાત છે, પણ મારી બે બે રચનાઓ છપાય તે મારા માટેતો ગૌરવની વાત છેજ, પણ એક ગુજરાતી હોવાના નાતે આપ સર્વેને પણ આનંદની લાગણી થતીજ હશે ! આ કાર્યમાં મને પ્રોત્સાહિત કરનાર અને મને આ ઊંચાઈ પર લઈ જવા માટે મારા પરમ સ્નેહી શ્રી જીતેન્દ્ર ભાઈ પાઢ નો હું આભારી છું.

કેદારસિંહજી મે. જાડેજા
ગાંધીધામ  -કચ્છ
kedarsinhjim@gmail.com
WhatsApp- ૯૪૨૬૧૪૦૩૬૫

Friday, September 8, 2017

અમેરિકામાં પ્રકાશિત થતા મેગેઝીન "રાષ્ટ્ર દર્પણ" માં સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૭ ના અંકમાં મારું એક ભજન અને નવરાત્રિ પરનો એક આર્ટિકલ પ્રકાશિત થયા છે, જે નીચે રજૂ કરુ છું.

અમેરિકામાં પ્રકાશિત થતા મેગેઝીન "રાષ્ટ્ર દર્પણ" માં સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૭ ના અંકમાં મારું એક ભજન અને નવરાત્રિ પરનો એક આર્ટિકલ પ્રકાશિત થયા છે, જે નીચે રજૂ કરુ છું.


        અવળાં ઉત્પાત (ભરત નો વિલાપ)
ભજન

તને કહેતાં જનની લજાતો, તેં અવળાં કર્યા ઉત્પાતો...

ધિક્ ધિક્ કૈકેયી ધિક્ તારી વાણી, શીદ ને વદિ આવી વાતો
રાજ ન માંગું વૈભવ ત્યાગું, રામ ચરણ બસ નાતો...

જનની કેરું તેં બિરુદ લજાવ્યું, કીધો નાગણ સો નાતો
પતિ વિયોગે ઝૂરે પતિવ્રતા, એવો ન ભાવ જણાતો..

લખ ચોરાસી જીવ ભટકતો, ત્યારે માનવ થાતો
ધિક્ ધિક્ મારા માનવ તન ને, જે દેહથી રામ દુભાતો..

એક પલક જે રામ રિઝાવે, પાવન જન થઈ જાતો
જન્મ ધરી મેં પ્રભુજી ને પૂજ્યાં, તૂટ્યો કાં તો એ નાતો..

પરભવ કેરાં મારા પાપ પ્રગટ્યાં, જીવ નથી કાં જાતો
ધન્ય પિતાજી રામ વિયોગે, તોડ્યો તન થી નાતો..

રામ વિરહ માં રડે ભરતજી, " કેદાર " ગુણલા ગાતો
લેશ ન માયા ઉરમાં આણી, હરિ દર્શન નો નાતો...

ભાવાર્થ-જ્યારે રામના રાજ્યાભિષેક ની જાણ કૈકયીને થઈ, ત્યારે તેણે રાજા દશરથજી પાસે પોતાના બાકી રહેલા બે વચનો ની માંગ કરી, અને તેમાં રામને વનવાસ અને ભરતને રાજગાદી માંગી. રામ વિયોગના દુખથી રાજા દશરથજીએ પ્રાણ ત્યાગ કર્યો. ભરતજી ત્યારે પોતાના મોસાળ કૌશલ દેશમાં હતાં, ત્યાંથી તેમને તેડાવવામાં આવ્યા, જ્યારે ભરતજીને બધી વાતની જાણ થઈ, ત્યારે તેમને ખૂબજ દુખ થયું, અને પોતાની માં ને કહેવા લાગ્યા...
હે કૈકેયી મનેતો તને મા કહેતાં પણ શરમ આવે છે. તેંતો ધિક્કાર પમાડે તેવા વચનો બોલીને મારા પિતાજી સાથે કેવો વહેવાર કર્યો છે? અરે મનેતો પૂછ્યું હોત? કે મારે રાજ્ય જોઈએં કે રામ? રામ વિનાના જીવનની હું કલ્પના પણ ન કરી શકું, અને તેં મને મારા રામ ના વનવાસના ભોગે મારા રાજ્યાભિષેક ની કલ્પના પણ કેમ કરી?
તેંતો જનની કહેવાનો હક્કજ ત્યાગી દીધો છે. જેમ નાગણના મુખમાંથી સદા ઝેરજ નીકળતું હોય, તેમ હળાહળ ઝેર ઓકતા શબ્દોનો માર કરીને તેં મારા પિતાજીનો જીવ લીધો છે, પતિના વિયોગે પતિવ્રતા નારી જે રીતે ઝૂરતી હોય એવો એક પણ ભાવ તારામાં દેખાતો નથી. મારા પરમ પૂજનીય પિતા સમાન ભાઈ  રામ, ભાઇ લક્ષ્મણ અને મારી માતા સિતાજીને વનવાસ આપીને શું હું રાજ ગાદી પર બેસી શકું?
જીવ જ્યારે ચોરાસી લાખ યોનિમાં થી પસાર થાય ત્યારે દેવતાઓને દુર્લભ એવો માનવ દેહ પામે છે. પણ ધિક્કાર છે મારા માનવ દેહને, કે જે દેહને ખાતર મારા રામને કષ્ટ ભોગવવું પડે.
જે કોઈ જીવ ફક્ત એક પળ માટે પણ જો અંત:કરણથી રામ મય બનીજાય તો તે પાવન બનીજાય છે. પણ મારો આ દેહ તારા ઉદરમાં પાક્યો હોવાથી ધિક્કારને પાત્ર છે, કેમકે મેતો જન્મથીજ રામની આરાધના કરી હોવા છતાં આજે રામ મારાથી દૂર થઈ ગયાં.
મને ગર્વ છે કે હું એવા પિતાનો પુત્ર છું, કે જેણે ફક્ત રામના વિયોગની કલ્પના કરીને પ્રાણ નો ત્યાગ કરી દીધો, પણ મારા કોઈ આગલાં જન્મના પાપ ના પ્રતાપ છે, આજે રામનો વિયોગ થયો હોવા છતાં મારા ખોળિયા માં હજુ જીવ ટકી રહ્યો છે.
કેવો મહાન ભક્ત, ત્યાગી, કે જેને ફક્ત પ્રભુના દર્શન સિવાય કોઈજ મોહ કે માયા નથી, એવા ભરતજી ના ગુણ ગાન કેમ ન કરવા પડે?
જય શ્રી રામ ભક્ત ભરતજી.

                 આદ્યશક્તિ આરાધના, પૂજા અને ઊર્જા શક્તિ પ્રાપ્ત કરવાનું પર્વ નવરાત્રિ

ભારતીય સંસ્કૃતિ પ્રાચીન હોવાની સાથે શ્રેષ્ઠ પણ છે. આપણે ત્યાં ઉત્સવો, પરંપરાઓ, તહેવારો વગેરે સામાજિક અને ધાર્મિક રીતે ઊજવાતા હોય છે. જેમાં નવરાત્રીનું અનેરું મહત્ત્વ છે. આમ તો વર્ષમાં 4 નવરાત્રિ હોય છે પણ મુખ્યત્વે બે નવરાત્રીનું મહત્વ વધારે છે. એક ચૈત્ર મહિનામાં અને બીજી આસો મહિનામાં. ચૈત્રી નવરાત્રી ઉપાસનાની દૃષ્ટિએ વધુ મહત્ત્વ ધરાવે છે, જ્યારે આસો નવરાત્રી વર્તમાન સમયમાં એક ઉત્સવ તરીકે વધારે પ્રચલિત બની છે.

નવરાત્રી એ માતા શક્તિની આરાધના નું પર્વ છે. નવરાત્રિમાં મા ભગવતી જગતજનનીનું સ્મરણ કરીને દુષ્ટાત્માઓનો નાશ કરવા માટે દેવીની આરાધના કરવામાં આવે છે. ચૈત્રી નવરાત્રિમાં અનુષ્ઠાન, હવન, સાધના થાય છે જ્યારે આસો નવરાત્રિમાં ઘર ઘરમાં ગરબા નું સ્થાપન કરવામાં આવે છે અને  ગરબીને ફરતા ગરબા રમાય છે.

નવરાત્રી ઊજવવા પાછળ એક પૌરાણિક કથા પણ જોડાયેલી છે. મહિષાસુર નામનો એક રાક્ષસ દેવો અને મનુષ્યોને ખૂબ જ કષ્ટ આપતો હતો. અને ઋષિઓ કે બ્રાહ્મણોને કોઈ ધાર્મિક યજ્ઞ યાગ કરવા દેતો ન હતો. આવી સ્થિતિમાં નિઃસહાય ઋષિઓ અને બ્રાહ્મણો ભગવાન શિવ ની પાસે ગયા અને સહાય માંગી, આથી ભગવાન શિવ કોપાયમાન થયા અને એક દૈવી શક્તિનું નિર્માણ કર્યું. સૌ દેવતાઓએ પોતાની શક્તિઓ અને શસ્ત્રો તે દેવીને આપ્યાં. આમ, આ દેવી મહાશક્તિ બની ગયાં. તેમણે નવ દિવસ સુધી મહિષાસુર સાથે યુદ્ધ કર્યું અને તેને હણી નાખ્યો. આ રીતે આસુરી વૃત્તિઓને ડામીને દૈવી શક્તિનો મહિમા પ્રસ્થાપિત કરવામાં આવ્યો ત્યાર બાદ દેવો નિર્ભય બન્યા.

એવું પણ કહેવાય છે કે શ્રી રામે રાવણ સામે યુદ્ધ કરતાં પહેલાં શક્તિની આરાધના કરી હતી અને આસુરી શક્તિ સામે નવ દિવસ સુધી નવ દેવીઓની આરાધના કરીને યુદ્ધમાં દશમા દિવસે વિજય મેળવ્યો હતો, ત્યારથી નવરાત્રિના નવ દિવસ નવદુર્ગાનાં નવ રૂપની પૂજા-અર્ચનાનું ઘણું મહત્ત્વ છે, અને તેથી ભક્તો આ નવ દિવસ માતાજીના અલગ અલગ નવ સ્વરૂપની આરાધના કરે છે.

  આ નવ રૂપ આ પ્રમાણે ગણવામાં આવે છે
૧, શૈલપુત્રી. પર્વતરાજ હિમાલયને ત્યાં જન્મ થયો હોવાને લીધે તેમને શૈલપુત્રી કહેવામાં આવે છે.
૨, બ્રહ્મચારિણીઃ શક્તિનું આ બીજું સ્વરૂપ ઉપાસકને અનંત કોટિ ફળ આપનારું છે.
૩, ચંદ્રઘંટાઃ દેવીના આ ત્રીજા સ્વરૂપની પૂજા-ઉપાસના કરવાથી સમસ્ત પાપોમાંથી મુક્તિ મળે છે અને વીરતા પ્રાપ્ત થાય છે.
૪, કુષ્માંડાઃ નવરાત્રિના ચોથા દિવસે દેવી કુષ્માંડાની આરાધનાથી સિદ્ધિઓની પ્રાપ્તિ થાય છે તથા યશ અને આયુષ્યમાં વૃદ્ધિ થાય છે.
૫, સ્કંદમાતાઃ શક્તિના આ પાંચમા સ્વરૂપની પૂજા કરવાથી સમસ્ત ઇચ્છાઓની પૂર્તિ થાય છે,  અને શત્રુઓનો નાશ થાય છે.
૬, કાત્યાયનીઃ છઠ્ઠા દિવસે તેમની આરાધના કરવામાં આવે છે. તેમના પૂજનથી ભક્તમાં શક્તિનો વધે છે અને દુશ્મનો નો સંહાર કરવા માટે તે          સમર્થ બને છે.
૭, કાલરાત્રિ કાલરાત્રિની પૂજા-અર્ચના કરવાથી પાપમાંથી મુક્તિ મળે છે. તેજમાં વૃદ્ધિ થાય છે અને દુશ્મનો નો નાશ થાય છે.
૮, મહાગૌરીઃ નવરાત્રિમાં આઠમના દિવસે ગૌરી માતાની પૂજા કરવાનું વિધાન છે. તેમના પૂજનથી નિરંતર સુખમાં વૃદ્ધિ થાય છે.
૯, સિદ્ધિદાત્રીઃ નવરાત્રિના છેલ્લા એટલે કે નવમા દિવસે માતા સિદ્ધિદાત્રી ની પૂજા-આરાધના કરવાથી મનુષ્યને સમસ્ત સિદ્ધિઓ અને નિધિના પ્રાપ્તિ થાય છે.
દશમાં દિવસે ભગવાન શ્રી રામે રાવણને યુદ્ધમાં હરાવીને તેનો વધ કરેલો, તેથી દશેરાના આ પર્વને અધર્મ પર ધર્મનો વિજય થયો હોવાથી વિજયા દશમી તરીકે મનાવવામાં આવે છે, અને તેના પ્રતીક તરીકે રાવણ ના પૂતળાનું દહન કરવામાં આવે છે.

નવરાત્રિમાં ગરબા રમવા અને ગાવા માટેના ઘણાં પ્રકાર છે. કેટલાંક પ્રકાર પ્રાચીન છે, તો કેટલાંક અર્વાચીન. આ ગરબામાં એક તાળી, બે તાળી, ત્રણ તાળી, ઉપરાંત ઘણી જ્ઞાતી ના આગવા ગરબા પણ રમાય છે, ગરબાની સાથે દાંડિયા પણ મોટા ભાગે રમાય છે. ગરબા ગાવા માટે પણ અલગ અલગ તરજો, ઢબથી ગવાય છે, ગ્રામીણ લોકો માં અણ અલગ અલગ રીત હોય છે. જ્યારે આજે કોણ શું અને ક્યાં રમે છે, કે કયા તાલમાં રમે છે, તે સંશોધન માંગીલે તેવું છે.  પહેલાં ગરબાના બોલ પર ખાસ ધ્યાન આપવામાં આવતું, ગરબા ગાયકો પહેલાં ગણેશજી નો ગરબો કે ઓછામાં ઓછી ગણેશ ભગવાનની સાખીતો ગાયજ, ત્યાર બાદ નવ દિવસના માતાજીના સ્વરૂપ પ્રમાણે એક ગરબો તો જરૂર ગાતા, પછી બીજા ગરબા ગવાય, એમાં પણ નડિયાદ ના "માઈ મંદિર" ના કેશવ ભવાની કે  રાજકોટના શ્રી "દયા કલ્યાણ"ના ગરબા ગવાય ત્યારે જાણે સાક્ષાત્ માતાજી રમવા પધાર્યા હોય એવો ભાવ જાગતો. "મોરલિયા જાજે અંબામાં ના દેશમાં", "અંબા અભય પદ દાયની રે" કે ઝૂલે ઝૂલે ગબ્બરની મા" જેવા ગરબાઓની ધુન સાંભળીને ભક્તો ભાવ વિભોર બની જતાં. હું આવાજ ગરબાઓ ગાંધીધામની "નવ દુર્ગા નવરાત્રિ મંડળ" માં ગવડાવતો, અને ખાસ ભક્તો તે સાંભળવા આવતા, પણ આજે આવા ગરબા કદાચ દરેક શોધનો ભંડાર ગણાતા "ગુગલ" માં પણ શોધવા માટે ઘણો પ્રયત્ન કરવો પડે. આજે કહેવાતા આધુનિક ગરબાએ તો મોટા ભાગે ગરબાનું રૂપજ બદલી નાંખ્યું છે. માતાજીની આરાધના, જે ધ્વનિ કર્ણપ્રિય લાગતી તે આજે ઘોંઘાટ થી ક્ષતિ પહોંચાડે છે. દીકરીઓને ગરબા લેતી જોઈને તેમાં માતાજીના દર્શન કર્યાનો ભાવ જાગતો તે આજે મોટા ભાગે ચિત્ર વિચિત્ર અને અર્ધ ઊઘાડા પહેરવેશો જોઈને અલગજ વાતાવરણ ઊભું કરે છે. ઘોંઘાટ મચાવતા સંગીતની ધૂનમાં શબ્દોનું કોઈ મહત્વ રહ્યું હોય એવું લાગતું નથી, અનેક પ્રકારના શણગાર સજીને આવેલા ગાયકો કે ગાયિકાઓ ગરબા ને બદલે ફિલ્મી ગીતો ગાવા અને પ્રદર્શન કરવા આવ્યા હોય એવું લાગે છે, મોટા ભાગે કોઈ ગરબો કે ગીત આખું તો ગવાતુંજ નથી. સનેડો એ ગરબાનું રૂપ નથી, પણ આજે મોટા ભાગે દેખા દેખીમાં ઘણી જગ્યાએ ગવાય છે અને મોટા ભાગે યુવાનો કંઈ પણ સમજ્યા વિના કૂદતા હોય છે. શું આ છે નવ દુર્ગા ના નવલાં નોરતાં?

જો આપણે આપણી સંસ્કૃતિને ટકાવવી હશે તો બદલાવ લાવવો પડશે, કરોડોના ખર્ચા કરીને ભવ્યતા બતાવવાથી ગરબાનું મહત્વ જળવાશે નહીં, પણ ભાવ સહિત માતાજીની આરાધના ભલે થોડી આધુનિક પણે પણ આધ્યાત્મિકતા થી અને ભક્તિ પૂર્ણ રીતે કરવામાં આવે તો તેમાં આનંદ,ઉમંગ અને આરાધના ઝળકી ઊઠશે, એજ સાચા ગરબા અને નવદુર્ગા ની ભક્તિ છે.


:રચયિતા :
કેદારસિંહજી મે. જાડેજા
ગાંધીધામ. કચ્છ.
Email:-kedarsinhjim@gmail.com
WhatApp. ૯૪૨૬૧૪૦૩૬૫.-૮૧૬૦૬૩૦૪૪૯      
ફોટો-ગુગલના સહયોગ થી

Wednesday, June 28, 2017

રામાયણ પ્રસંગ પટ વ્યથિત રામ

રામાયણ પ્રસંગ પટ 
વ્યથિત રામ


શું વાત કહે હનુમાન, -સદા-  વ્યથિત રહે મારો રામ
લક્ષ્મણ લાલા બહુ સમજાવે,       કશું ન આવે કામ.

સોનાનો મૃગલો માર્યા પછી તો,       ભાસે વન ભેંકાર
પંચવટીમાં પગ જ્યાં ધર્યો ત્યાં,        હૈયે હાહાકાર
જનક નંદિની નજર ન આવે,    મનમાં નહીં વિશ્રામ....

શરદ પૂનમસી રાત હરી મન,         અંધારા રેલાવે
ચંદ્ર કિરણ જાણે તપતો સૂરજ,    અગન જાળ ફેલાવે  
કોકિલ કંઠ અતિ કર્કશ લાગે,     અંતર નહીં આરામ...

વૃક્ષ લત્તાને પૂછે પ્રભુજી,        કોઈ તો ભાળ બતાવો
આકુળ વ્યાકુળ ફરે રામજી,      કોઈ તો સંદેશો લાવો
ખબર જે આપે વૈદેહીની,         આપું અમૂલ્ય ઇનામ....

રાખો ભરોસો આ રામ દૂત પર,   દુખના દિવસો જાશે-માતા-
જાણ થતાં હરી નિશ્ચય આવે,     રાવણ રણમાં રોળાશે
"કેદાર" કરુણાનિધિ નિશ્ચય આવી,    હરશે દુખ તમામ...

ભાવાર્થ- અશોક વટિકામાં માતા સીતાજીને જ્યારે હનુમાનજી મળ્યા, પોતાની ઓળખ આપ્યા પછી માતાજીએ બધા સમાચાર પૂછ્યા. શ્રી રામજીને સુવર્ણ મૃગ મારવા માટે મોકલ્યા પછીથી શું શું બન્યું તે બધુંજ વિગતે વાત કહેવા સીતા માતાએ કહ્યું ત્યારે હનુમાનજી બધાજ સમાચાર આપવા લાગ્યા.
હે, મા, હું આપને શું સમાચાર આપું?  મેં શ્રી રામજીના બધાજ ખબર સાંભળ્યા છે, શ્રી રામજીને મેં સદાએ ઉદાસ જોયા છે, જંગલમાં મૃગને તીર માર્યા પછી રામજીને આખું જંગલ જાણે ભેંકાર લાગવા માંડ્યું, એમાં પણ મૃગલાએ "લક્ષ્મણ દોડજો" એવી બૂમ પાડી ત્યારે રામજીને કંઈક કપટ લાગ્યું, દોડીને પંચવટીમાં પધાર્યા તો આપને ભાળ્યા નહીં ત્યારેતો તેમના મનમાં શોક અને ત્રાસની લાગણી ફેલાઈ ગઈ.
મા, મેં અનુભવ્યું છે, શરદ પૂનમ જેવી ચાંદની ખીલી હોય, પણ શ્રી રામજીને ઘોર અંધારાં પાથરતી હોય એવું લાગે છે, અને તેની કિરણો તો જાણે ધોમ ધખતો સૂર્ય પૂર્ણ પ્રકોપથી અગ્નિ વરસાવતો હોય, અને કોકિલાનો મધુર મધુર અવાજ રામજીને કર્કશ લાગે છે, કોઈ પણ રીતે તેમના અંતરમાં આનંદ રહ્યો નથી.
મા, શ્રી રામજી વ્યાકૂળ બનીને  વૃક્ષોને, લત્તાઓને, અરે ગમે તેને પૂછ્યા કરે છે, કે કોક તો બતાવો આ મારી સીતા મને છોડીને ક્યાં જતા રહ્યા !  જો કોઈ મને મારી સીતાના ખબર આપશે તો હું તેને મોં માંગ્યું ઇનામ આપીશ.
પણ મા, આપ આ રામના દૂત પર ભરોસો રાખજો, જરાએ દુખી ન થજો, હું રામજીને આપના ખબર આપીશ એટલે પ્રભુ એક પણ ક્ષણનો વિલંબ કર્યા વિના આપને લેવા અહિં પધારશે, અને જરૂર પડશે તો રાવણ સાથે યુદ્ધ કરવું પડશે તો પણ કરીને તેને પરાસ્ત કરશે અને આપને લઈ જશે, અને મા, આપના એ કરુણાનિધિ આપના સર્વે દુખને દૂર કરીને આનંદ વર્તાવશે.

:રચયિતા :
કેદારસિંહજી મે. જાડેજા
ગાંધીધામ. કચ્છ.
Email:-kedarsinhjim@gmail.com
WhatApp. ૯૪૨૬૧૪૦૩૬૫ 
ફોટો-ગુગલના સહયોગ થી

રામાયણ પ્રસંગ પટ સંદેશ કહો હનુમાન

સંદેશ કહો હનુમાન
           
ભજન
સંદેશ કહો હનુમાન,        કેમ રહે મારો રામ
કેમ રહે મારો લક્ષ્મણ લાલો, કેમ વિતાવે શામ....

વૈદેહી વિણ રજની રામને,          કેવી વેરણ લાગે
ઉષાના અજવાળા હરિને,         ક્યાંથી કોમળ લાગે
શીતળ વાયુ હશે શૂળ સમાણો,     કેમ સહે ભગવાન...

કંચન મૃગલો ક્યાંથી આવ્યો,  મનડું કેમ મોહાણું-મારું-
જનક નંદિની હું વૈદેહી,       ચિતડું કેમ ચોરાણું-મારું-
માયા જગતની ઊરમાં ન આણું, મન કાં થયું બેઈમાન...

જીવ જરા પણ ભાળું તડપતો,        કાળજું મારું કાંપે
તૃણ હલે જો તેજ હવામાં,     મનને ખૂબ સંતાપે- મારા
કંચન કાજે મૃગને મારવા,         કેમ વદી આ જબાન....

અરજ મારી કહેજો રામને,        જો મુજને લેવા આવે
પ્રથમ પહેલાં કૃરતા મારી,         મારા મનથી ભગાવે
"કેદાર" પ્રસંગ કોઈ એવો ન આવે , હરીલે કોઈ નાદાન...

લંકાની અશોક વાટિકામાં સીતા માતા બિરાજ્યા છે ત્યાં જ્યારે હનુમાનજી પધારે છે અને બધા રામ અને લક્ષ્મણના સમાચાર આપે છે, ત્યારે માતાજી પણ પૂછે છે, કે હે હનુમાન, મને મારા રામનો સંદેશો આપો, મારો રામ કેમ રહે છે, મારો લક્ષ્મણ શું કરે છે, 

મારા વિના રામને દિવસતો કદાચ પસાર થતો હશે, પણ વેરણ રાત કેમ પસાર કરે છે? મારા વિના પ્રભાતના કિરણો કોમળતા ક્યાંથી આપી શકતા હશે? અને સવારનો શીતળ મંદ પવન પણ જાણે શૂળ બનીને મારા રામના કોમળ કાળજાને કોરી ખાતો હશે.

હે હનુમાન, વનમાં પણ મારા રામ સાથે હું ખૂબ આનંદથી રહેતી હતી, પણ મારા દુર્ભાગ્યે આ સુવર્ણ મૃગ ક્યાંથી આવી ચડ્યો, અને હું જનક રાજાની પુત્રી, જે જનક રાજા દેહ હોવા છતાં વૈદેહી કહેવાય છે, જેને મોહ માયા ક્યારેય વિચલિત કરી નથી શકતી, એવા જનક રાજાની હું પત્રી હોવા છતાં મારામાં આ સુવર્ણ મૃગ માટે માયા કેમ જાગી? અને મારું મન એના ચામડા પર કેમ મોહિત થયું?

અરે હનુમાન, કોઈ પણ જીવને હું જરા પણ વિચલિત થતો ભાળું તો મારું મન કંપી ઊઠે, અરે જીવતો ઠીક કોઈ પાંદડું પણ જો તેજ હવામાં કાંપતું ભાળું તો મને થાય કે આ હવાથી આ તણખલાને કોઈ હાની તો નહિ પહોંચેને? આવો મારો સ્વભાવ હોવા છતાં મારા મનમાં એ સુવર્ણ મૃગની ખાલ ની કંચુકી બનાવવાનો વિચારે કેમ આવ્યો? અને કદાચ વિચાર આવ્યો તે તો ઠીક, મેં મારા રામને એ મૃગને મારી લાવવા આગ્રહ કર્યો, મને સમજાતું નથી કે આવી વાણી બોલતાં મારી જીભ કેમ ઊપડી? અને મારો રામ પણ કેવા ? મારા એક બોલ પર કંઈ પણ વિચાર્યા વગર એ મૃગને મારવા માટે તેની પાછલ દોડી ગયા!

હે હનુમાન, મારી એક વિનંતી રામને ખાસ કરજો, આપ સમાચાર આપશો એટલે મારો રામ ચોક્કસ લંકા પર ચડાઈ કરશે અને કદાચ રાવણને હણવો પડશે તો પણ મારા માટે એ બ્રહ્મહત્યાનું પાપ પણ કરશે, પણ મારી એક વિનંતી છે કે એ પહેલાં મારા મનમાં રહેલા આવા કૂર સ્વભાવનો નાશ કરે, જેથી કદાચ બીજી વખત કોઈ આવો પ્રસંગ આવે ત્યારે મારું મન વિચલિત ન થાય અને ફરી કોઈ દુષ્ટ આવીને મારુ અપહરણ ન કરી જાય, અને પાછું મારે આવું કઠોર જીવન વિતાવવું ન પડે, અને મારા રામથી મારે અળગાં રહેવું ન પડે. 



નોંધ:-શામ શબ્દ ખાસ તો હિંદીમાં વપરાય છે, પણ ભગવદ્ગોમંડલ જેવા ગુજરાતીના મહાન શબ્દકોષમાં શામ નો ગુજરાતીમાં પણ સાંજ ના અર્થમાં ઉપયોગ થાય છે, મેં આ શબ્દનો ઉપયોગ પ્રાસ મેળ માટે કર્યો છે.

:રચયિતા :
કેદારસિંહજી મે. જાડેજા
ગાંધીધામ. કચ્છ.
Email:-kedarsinhjim@gmail.com
WhatApp. ૯૪૨૬૧૪૦૩૬૫  ફોટો-ગુગલના સહયોગ થી

Saturday, March 11, 2017

રામાયણ પ્રસંગ પટ ઋણ

                                     રામાયણ પ્રસંગ પટ    
                                             
ઋણ


ભજન

ભરતજી મને એકજ ઋણ રડાવે,મને પ્રેમ ના આંસુ પડાવે...

વિપ્ર ના વેષે વાનર મલિયો, સુગ્રિવ સા સખા ને મળાવે
સીતા શોધ કાજે સમંદર લાંઘી, લંકામાં લાય લગાવે...

વાનર સેના વનચરે લીધી, સમંદર સેતુ બનાવે
અહીરાવણ નું શીશ ઉડાવી, મહિરાવણ ને મરાવે...

વિભીષણ સરીખો મિત્ર મલાવ્યો મને, રણમાં રાહ બતાવે
રાવણ મારી વૈદેહી કેરો, વસમો વિયોગ મિટાવે...

જેણે જે માંગ્યું તેને તે મેં આપ્યું, પણ હનુમો હાથ હલાવે  
એનો ઉધારી હજીએ રહ્યો છું, એના કરજે કાળજા કંપાવે...

દીન દયાળુ "કેદાર" ના દાતા, દાસ ને દૈવ્ય બનાવે
રઘુ કુળ તેનું ઋણિ રહેશે, રઘુપતિ શાખ પુરાવે...

ભગવાન શ્રી રામ લંકા વિજય પછી અયોધ્યા પધાર્યા અને રાજ્યાભિષેક પછી સભા બોલાવીને યુદ્ધમાં ભાગ લેનાર સર્વે લોકોને જેણે જે માંગ્યું તે યોગ્ય પુરસ્કાર આપવા લાગ્યા, આ સમયે હનુમાનજીને કંઈ પણ માંગવા કહ્યું પણ તેમણે તો સીતા માતાએ આપેલી મોતીઓની માળા પણ "આ મણકામાં મારો રામ નથી" કહીને ન સ્વીકારી, ત્યારે શ્રી રામ ભરતજીને કહેછે કે આ હનુમાને મને ઋણી બનાવી દીધોછે, મારી કેટલી કેટલી મદદ કરી પણ આજે જ્યારે એ બધું ઋણ ચુકાવવાનો વખત આવ્યોછે ત્યારે તે કંઈ પણ લેવાની ના પાડીને આખા રઘુ કુળને ઋણી બનાવી રહ્યોછે.     
ફોટો ગુગલના સહયોગથી સાભાર

Friday, March 10, 2017

રામાયણ પ્રસંગ પટ ખબર અંતર


                                રામાયણ પ્રસંગ પટ

                                  ખબર અંતર


ભજન
સાખી-નગર લંકા છે સોનાની, મનોહર વટિકા મધ્યે, 
          બિરાજ્યા માત સીતાજી શરીરે આગ વરસેછે.
         ભલે હો હેમની નગરી, નથી જ્યાં રામનું શરણું, 
         ભલે ને મોતીડાં વરશે, સીતાને રામનું સમણું 


કહો હનુમંતા બોલો બલવંતા, કહો મોહે કથની કૈસે ભગવંતા...

ભાઇ લક્ષ્મણ કી મૈને બાત ન માની, લોપી મૈને રેખા તો હર લાઇ લંકા...

મણિ મુદ્રિકા તુમને ગિરાઈ,  નાચા મન મોરા તુટ ગઈ શંકા...

નિશ દિન રામ રટન મોરે મન મેં, રોમ રોમ રઘુવીર જાપ જપંતા...

કૌન કરે સેવા, ચરન કૌન ચાંપે ?   બિન વૈદેહી, કૈસે મોરે કંથા...

દો આજ્ઞા મૈયા ક્ષુધા મોહે લાગી, મધુર ફલ ખાકે દેખું, નરપતિ લંકા...

બગીયાં ઉજાડી પૈડ ગીરાયે, અસુર ગણ રોળે મારે સૈન્ય બંકા...   

કેદ કિયો હનુમો લૌ લીપટાઇ, " કેદાર " કપિ ના જલીયો જલ ગઈ લંકા.. 

ભાવાર્થ:-રામાયણના બધા કાંડો માં સુંદર કાંડનેજ સુંદર કહેવામાં આવ્યો છે, કારણ સર્વ ગુણ સંપન્ન,મહા બલવાન, ગ્યાન ગુન સાગર હનુમાનજી રામ ને મલ્યા, રામે અનેક આશીર્વાદ આપ્યા, પણ જ્યારે માતા સીતાજી ને મલ્યા ત્યારેજ તેઓ "અષ્ટ સિદ્ધ નવ નિધિ કે દાતા" બન્યા, અને તેથી જ રામાયણ ના બધ્ધાજ  કાન્ડો માં એ સુંદર કાંડ બન્યો. જીવને રામ મળે તેતો અનેક અનેક જન્મોના પુણ્યો હોય, અને ઈશ્વર કૃપા હોય તોજ શક્ય બને, પણ જો ભક્તિ ન મળે તો તેની ઊણપ રહીજાય છે, તેથી જ્યારે હનુમાનજીને ભક્તિ(સીતા માતા) મળ્યા ત્યારે તેઓ પૂર્ણ બન્યા.  

 જ્યારે હનુમાનજી માતાજી ને અશોક વાટિકા માં  મલ્યા ત્યારે માતાજી બધા સમાચાર પૂછે છે અને કહે છે-મેં લક્ષ્મણ રેખા નું ઉલંઘન કર્યું તેથી મારું અપહરણ થયું.-મને શંકા હતી કે રાવણ મને ૪૦૦ ગાઉ પર લંકા માં લાવ્યો છે, મારો રામ મને કેમ શોધશે? પણ તમે મુદ્રિકા બતાવી તેથી એ શંકા ન રહી, મારે હરપળ રામ રટણ નું કવચ છે,તેથી હું તો બરાબર છું, પણ મારો રામ કેમ છે ? મારાવિના મારા રામની સેવા કોણ કરે છે ?  
હનુમાનજીએ બધા સમાચાર આપીને કહ્યું માં ચારસો ગાઉનો સમુદ્ર ઓળંગીને આવ્યોછું, ભૂખ લાગીછે, રજા આપો તો વનફળ ખાઈને લંકાનો રાજા કેવોછે એ પણ જોઈ આવું. માતાજીની આજ્ઞા થતાં હનુમાનજીએ બાગમાં તોડ ફોડ કરી, વૃક્ષો કાપ્યા, રાવણ ને ખબર પડી તો દરબારમાં બંદી બનાવીને લાવ્યા, ત્યાર બાદ હનુમાનજીની પુંછમાં આગ લગાવી. હનુમાનજીને તો કંઈ ન થયું પણ લંકા માં આગ લાગી.
ફોટો,- ગુગલના સૌજન્યથી

Tuesday, March 7, 2017

રામાયણ પ્રસંગ પટ કેવટ પ્રસંગ.


રામાયણ પ્રસંગ પટ
કેવટ પ્રસંગ.



                                 ભજન

મેં તો જાણી લીધો ભેદ તમારો, સીતાના સ્વામી,પ્રેમે કહો પાવલાં પખાળો....

ભવ સાગર ભર તારણ હારો, માંગે આજ આશરો અમારો
નાવ માંગે હરિ પાર ઊતરવા, કેવટ મનમાં મૂંઝારો...સીતાના સ્વામી...

મર્મ તમારો જાણું હું ભગવંત, જાણું અવતાર તમારો
પ્રથમ પહેલાં પાય પખાળું, પછી કરૂં પાર કિનારો....સીતાના સ્વામી..

રાત વેળા એ કરતા લક્ષ્મણ, નૃપ સંગ વેદ ના વિચારો
વેદ નો ભેદ મેં એક જ જાણ્યો, જાણ્યો ચરણ ચમકારો.. સીતાના સ્વામી...

રજ તમારી પડી પથ્થર પર, પ્રગટ્યો ત્યાં દેહ દમકારો
જો રજ પરસે નાવ અમારી, તૂટે ગરીબ નો ગુજારો...સીતાના સ્વામી...

શીદ ગંગાજળ શુદ્ધ ગણાતું, શીદ શુદ્ધ ગંગા કિનારો
શીદને ભક્ત ગણ ભાગીરથી સેવે, જાણી લીધો વેદ વરતારો..સીતાના સ્વામી...

ગંગા કિનારે જીવન વિતાવ્યું, -તેથી- આવ્યો સમય આજ સારો
ભવ સાગરનો માલમ મોટો, કહે મને પાર ઉતારો....સીતાના સ્વામી...

આજ કિનારે બીજી ન નાવડી, અવર ઊતરવા ન આરો
પગ પખાળી પછી પાર ઉતારૂં, માંગું નહિ આપથી ઉતારો..સીતાના સ્વામી...

જો તેં જાણી લીધું નીર ગંગાનું, જાણી લીધો વેદ વરતારો
શીદ પખાળે પછી પાવલા મારાં, કરે નહિ ગંગ થી ગુજારો..સીતાના સ્વામી...

જળ ગંગા એ નીચ જન તાર્યા, કીધો હશે કૈકનો ઉગારો
અધમા અધમ હું અતિ અધમ નો, નહી કરે નીર ઉદ્ધારો..સીતાના સ્વામી...

પ્રેમ પિછાણી રઘુવીર રીઝ્યા કહે, તું જીત્યો ને હું હાર્યો
ચરણામૃત લઈ મેલ્યું મુખ માંહી, ત્યાં તો રોમે રોમ ઊજિયારો..સીતાના સ્વામી...

પરભવ કેરો કચ્છ કેવટ રિઝાવી, તાર્યા કુટુંબ પરીવારો
પાર ઉતરી પૂછે પ્રભુજી હવે, આપું તને કેવા ઉપહારો..સીતાના સ્વામી...

આજ પ્રભુજી મને શું શું ન મળ્યું, અનહદ કર્યા છે ઉપકારો
અવર ન આશ પણ એટલું માંગું, કરજો હવે એક દિ’ ઉતારો.......સીતાના સ્વામી......

આજ ગંગાજળ પાર મેં કરાવ્યાં, આવે અંત આયખો અમારો
લખ ચોરાસીના લેખા ન લેજો, દેજો મને આશરો તમારો..સીતાના સ્વામી...

દીન " કેદાર "નો દીન દયાળુ, ભક્ત કેરા ભાર હર નારો
છળ કપટ છોડી રામ જે રિઝાવે, પામે એ તો મોક્ષ નો કિનારો..સીતાના સ્વામી...

 ભાવાર્થ-ભગવાન શ્રી રામ/લક્ષ્મણ અને માતા સિતાજી જ્યારે ગંગા પાર કરવા ગંગા કિનારે પધારેછે ત્યારનો આ પ્રસંગ છે.

શૃંગવેરપુરનો એક ગરીબ નાવિક ગંગામાં પોતાની નાવ ચલાવીને ગુજરાન ચલાવતો, એક વખત શૃંગવેરપુરનો કિરાત રાજા  શિકાર કરતાં ભટકી ગયેલો, ત્યારે કેવટે ( વહાણ હાંકવાનું કામ કરનાર પુરુષ) તેમને મદદ કરેલી ત્યારે ગુહ રાજાએ વચન માંગવા કહ્યું, પરંતુ કેવટે સમય આવ્યે માંગવા કહેલું. આજે રાત્રે જ્યારે કેવટને રામજી નું રક્ષણ કરતા રાજા ગુહ અને લક્ષ્મણજી ની વાત સાંભળવા મળી કે રામ કોણછે? તેમના ચરણોનો શો મહિમા છે? એજ ચરણોમાંથી નીકળેલી આ ગંગા શુંછે?અને આજે સવારે રામજી ગંગા પાર કરવાનાછે તે જાણ્યું ત્યારે કેવટે રાજા પાસે સવારે  બીજી કોઈ નાવ ગંગા કિનારે ન રહે એવું વચન માંગી લીધું તેથી રામજી એજ નાવમાં બેસવા મજબૂર હોઈને કેવટ કહેછે કે.....

 હે ભગવન્ રાત્રે આપનું રક્ષણ કરતા લક્ષ્મણજી રાજા ગુહ સાથે જે ચર્ચા કરતા હતા, તેમાં મને બીજુંતો કંઈ ન સમજાયું પણ એકજ વાત સમજાઈ કે જો હું આપના ચરણોને પખાળીને ચરણામૃત લઈ લઉં તો મારો બેડો પાર થઈ જાય.મને થતું કે આટલા આટલા દૂરથી સંતો/મહંતો અને અનેક લોકો ફક્ત ગંગા સ્નાન અને એક અંજલિ જળ માટે શા માટે આવતા હશે? મારોતો જનમારો આ જળના સહારેજ વીત્યો, મને શો લાભ થયો? પણ આજે મને સમજાયછે કે તેના ફળ સ્વરૂપે આપના દર્શન થયા અને હવે જો આપ મને પગ ધોવાદો તો હું પાર થઈ જાઊં, અને પ્રભુ એક બીજી વાત, આપના ચરણની રજ એક પથ્થર પર પડી તો તેમાંથી રૂષી પત્ની ઉત્પન્ન થઈ ગઈ, મારી નાવ તો કાસ્ટની છે, એમાંથી જો કોઈ અલૌકિક નારી ઉત્પન્ન થાય તો મારી આજીવિકાનું શું? અને હું એ દેવીની સેવા શું કરી શકું? અને પ્રભુ આજે આ કિનારા પર બીજી કોઈ નાવતો છે અહિં તેથી આપને બિજો કોઈ વિકલ્પ પણ નથી, માટે આપ મને આપના પગ પખાળવાદો.
પ્રભુ કેવટને સમજાવેછે કે જો તને મારા ચરણામૃતની ખબર પડીજ છે તો પછી સિધેસીધું ગંગાજળજ કેમ નથી લેતો? ત્યારે કેવટ સરસ જવાબ આપેછે કે નાથ, આપના ચરણમાંથી નીકળેલુ આ જળ વહેતાં વહેતાં અહિં સુધી પહોંચ્યું તે દરમિયાન કેટલાએ જીવો ને પાર ઊતાર્યા હશે, તો કંઈક તો સત્વ ઘટ્યું હશેને? અને પ્રભુ હૂંતો અધમ નહિં પણ અધમથી પણ અધમ છું, તો મારો ઉદ્ધાર આ જળ નહીં કરી શકે એમ મને લાગેછે, માટે મને આપ આપના ચરણો ધોવાદો અને એ જળ જો મારા શરીરમાં જાય તો કદાચ મારો ઊધ્ધાર થાય.
ભગવાને વિચાર્યું કે આ કેવટ જિદ્દ નહીં છોડે, તેથી તેને પગ ધોવાની મંજૂરી ભગવાને આપી દીધી.

મારા સાંભળ્યા પ્રમાણે કેવટ આગલાં જન્મમાં કચ્છ કહેતાં કાચબો હતો. એક વખત ક્ષીર સાગરમાં ભગવાન વિશ્રામ કરતા હતા ત્યારે આ કાચબાને ભગવાનના ચરણ સ્પર્શ કરવાની ઇચ્છા થઈ, પણ ભગવાન ની નિદ્રામાં ખલેલ ન પડે માટે શેષનાગે તેને દૂર હડસેલી દીધો, ફરીવાર પ્રયત્ન કર્યો ત્યારે પણ સફળતા ન મળી, ત્રિજી વાર જ્યારે પ્રયત્ન કરવા ગયો ત્યારે શેષનાગે જોરથી ફેણ મારતાં આ કાચબાનું મૃત્યુ થયું, પણ અંત વેળાએ તેની ઇચ્છા પ્રભુના ચરણ સ્પર્શ કરવાની રહી ગયેલી તેથી આ જન્મે તે કેવટ બનીને પ્રભુના પગ પખાળવા પહોંચી ગયો.

ગંગા પાર કરીને ભગવાને કેવટને ઉતરાઈ આપવા કહ્યું ત્યારે કેવટે વિનંતી કરી કે નાથ, ગંગા પાર કરવાનું મહેનતાણું લઈને મારે આપને મારા ઋણમાંથી મુક્ત થવા નથી દેવા, જેમ મેં આપને ગંગા પાર કરાવી તેમ જ્યારે હું ભવસાગર પાર કરવા આવું ત્યારે આપ મારી પાસે પણ કોઈ ઉતરાઈ ન લેજો, મારા કર્મના કે પાપોનો હિસાબ ન માંગતા, બસ પાર કરીને આપના ચરણોમાં લઈ લેજો.
આપણે પણ આપણી શક્તિ પ્રમાણે ભાવ સહિત પ્રભુને ભજતા રહીએ તો યથા યોગ્ય ફળ જરૂર મળે.
જય શ્રી રામ.  
ફોટો-ગુગલના સહયોગ થી.

શિવ તાંડવ સ્તોત્રમ ગુજરાતી અનુવાદ

શિવ તાંડવ સ્તોત્રમ ગુજરાતી અનુવાદ

                                      પ્રસ્તાવના
ઋષિ પુત્ર રાવણ ભલે રાક્ષસ યોનિમાં જનમ્યો હોવા છતાં વિદ્વાન અને શિવ ભક્ત હતો, અનેક ગ્રંથો, સ્તોત્ર, રાવણ સંહિતા રચયિતા તરીકે તેણે સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરેલી, શિવજી પાસેથી તપ દ્વારા અને સાધના થી શક્તિ મેળવેલી, સંસ્કૃતમાં તેનું જ્ઞાન અદ્ભુત હતું. શિવ તાંડવ સ્તોત્ર ભારત ની ઘણી ભાષાઓમાં ઉપલબ્ધ છે, સંસ્કૃત,હિંદી તેમજ અન્ય ભાષા તેના દાખલા રૂપ છે, પરંતુ મારા અભ્યાસ પ્રમાણે તેનું ગુજરાતી ગદ્ય,પદ્ય અનુવાદ/ભાવાર્થ ક્યાંય જોવા મળતો નથી, તેથી ૧૭ સ્લોકમાં રચાયેલા આ સ્તોત્રનો ગાઈ શકાય તેવા રાગમાં અને ઘેર ઘેર વાંચી શકાય તેવી ભાવના થી મારા વડીલ મિત્ર શ્રી જીતેન્દ્રભાઈ પાઢ- તંત્રી શ્રી, નૂતન નગરી ગુજરાતી સાપ્તાહિક નવી મુંબઈ ના સૂચન થી આ સ્તોત્ર નો ગુજરાતી લીપિમાં મેં નમ્ર પ્રયાસ કર્યોછે, મૂળ શ્લોક સાથે ક્યાંક લય તેમજ ઢાળ ગુજરાતીમાં બેસાડવા જતાં ક્યાંક મારે અનાયાસે છૂટ લેવી પડીછે તે ક્ષમ્ય ગણી દરગુજર કરી ભક્તિ ભાવે આ સ્તોત્ર નિત્ય પાઠમાં સૌ વાપરે તેવી મારી અંગદ ઇચ્છા રહી છે.
  આ શિવ તાંડવ સ્તોત્ર પાછળની નાનકડી કથા એ છે કે તપ કરતાં રાવણ ને ખૂબ મદ ચડ્યો અને ગર્વિષ્ઠ થયો, તેણે પોતાની શક્તિનું પ્રદર્શન કરવા પવિત્ર કૈલાસ પર્વતને ઉઠાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો ત્યારે શંકર ભગવાને તેને પરચો આપવા માટે કૈલાસ પર્વતનો ભાર વધારી દીધો અને ખૂબ વજનદાર બનાવી દીધો, આમ ઓચિંતો પર્વતમાં વજન વધવાથી રાવણ ધુંઆપૂંઆ થઈ ગયો અને ક્રોધે ભરાયો, પણ આ વજન વધારે વાર ઉપાડવા સમર્થ ન રહેતાં તેનો હાથ પર્વની નીચે દબાઈ ગયો, અનેક પ્રયત્નો કરવા છતાં કોઈ કારી ન ફાવી ત્યારે તેણે આ વેદનામાંથી મુક્ત થવા માટે કૈલાસપતિ શ્રી મહાદેવની હૃદય પૂર્વક સ્તુતિ સાથે વિનવણી કરી ત્યારે ભગવાન શિવ પ્રસન્ન થયા અને રાવણને કૈલાસ પર્વતના ભાર થી મુક્ત કર્યો, રાવણની આ સ્તુતિ એટલેજ વિદ્વતા પૂર્વકનું આ શિવ તાંડવ સ્તોત્રછે જેમાં વિકરાળ, ભયંકર રુદ્ર સ્વરનું નિરૂપણ થયુંછે, રાવણની પંડિતાઈનું સુંદર દર્શન કરાવેછે, આ સ્તોત્રનું દરરોજ જે વ્યક્તિ પાંચ વખત મનન કરશે,વાંચન કરીને લય બદ્ધ ગાન કરશે,અને પાંચ બીલી પત્ર તેમજ પાંચ શ્વેતાર્ક પુષ્પથી મહાદેવ શિવને ભજશે તેની મનોકામના પૂર્ણ થશે. 


                        શિવ તાંડવ સ્તોત્રમ ગુજરાતી અનુવાદ                                                             ( ભાવાર્થ સાથે )

જટાજૂટ જટા બની, વિશાળ વન ઘટા ઘનિ, પવિત્ર ગંગ ત્યાં વસી, ગરલ કંઠ પલાળતી 
સર્પ જ્યાં અનેક માપ, ડમરુ નાદ પ્રચંડ થાપ, તાંડવ શિવ નાચતાં, કૃપા કરો કૃપા કરો..૧

જે શિવજીની ઘટાટોપ જટાની અંદરથી ગંગાજીની ધારા પ્રવાહિત થઈને શિવજીના ઝેરને સ્થાન આપેલા કંઠને પ્રક્ષાલિત કરેછે, અને જેમના કંઠમાં અનેક પ્રકારના સર્પોની માળા લટકી રહીછે, અને શિવજી મહારાજ ડમ ડમ ડમ નાદ કરીને ડમરુ વગાડી રહ્યાછે, એવા શિવજી અમારું કલ્યાણ કરો. ૧

કોચલી જટા મહીં, ગંગ ત્યાં ભમે ઘણી, ચંચલ જલ ધાર થી, શિવ શીશ પખાળતી
ધધકી રહી અગન જ્વાળ, શિવ શિરે ચમકદાર, શોભે ત્યાં ચંદ્ર બાળ, કૃપા કરો સદા કાળ..૨

અતિ ગુંચવાએલી જટામાં ગંગાજી પોતાની વેગીલી ધારાથી ભ્રમણ કરીને શિવજીના શીશ ને પખાળેછે. અને જેમના મસ્તક પર અગ્નિ ની જ્વાળા ધધકી રહીછે, અને જેમના મસ્તક પર બાળ ચંદ્ર શોભાયમાન છે, એવા શિવજીના ચરણોમાં મારું મન સદા પ્રેમ સભર રહે.. ૨ 

નગાધિરાજ નંદિની, વિલાસ સંગ આનંદીની, કરે કૃપા દયાળ તો, ભીડ ટળે ભક્તની
દિગંબરા જટા ધરા, લગાવું ચીત શિવ ચરણ, ભભૂત નાથ ભવ તરણ, પ્રફુલ્લ ચિત તવ શરણ..૩
  
પર્વતરાજ હિમાલયપુત્રિ ના આનંદ મય કટાક્ષથી આનંદિત શિવજીની કૃપા થાય તો ભક્તોના હર પ્રકારના દુખો દૂર થાયછે, એવા દિગંબર જટાધારી ભભૂત નાથના ચરણોમાં મારું ચિત ક્યારે આનંદિત રહેશે...૩   

શોભે જટા મણીધરો, પ્રકાશ પુંજ ફણીધરો, દિશા બધી પ્રકાશતી, કેસર વરણસી ઓપતી, 
ગજ ચર્મ શોભતાં, સર્વ પ્રાણી રક્ષતાં, મન વિનોદિત રહે, શિવ કેરા શરણમાં..૪
  
શીવજીની જટામાં રહેલા ફણીઘરો ની મણીઓના પ્રકાશથી દિશાઓ  કેસર વરણી શોભેછે,  ગજાચર્મ જેવા વસ્ત્રથી  શોભતાં, સર્વે પ્રાણીઓનું રક્ષણ કરનારા આપના ચરણોમાં મારું મન સદા આનંદિત રહે...૪  

સહસ્ત્ર દેવ દેવતા, ચરણ કમલને સેવતા, ચડાવી માથે ચરણ ધૂલ, પંકજ પદ પૂજતા.
શોભતા ભુજંગ જ્યાં, ચિત રહે સદાય ત્યાં, કૃપાળુ ચંદ્ર શેખરા, આપો સદાએ સંપદા..૫ 

સર્વે દેવતાઓ જેમના ચરણ કમળ ને સેવે છે, જેમના ચરણોની ધૂળ માથા પર ધારણ કરેછે, જેમને સર્પોની માળા ધારણ કરી છે, એવા હે શિવ અમોને સદા માટે સંપત્તિ પ્રદાન કરો...૫

ગર્વ સર્વ દેવના, ઉતારવા અહમ્ સદા,  કર્યો ભસ્મ કામને, જે રૌદ્ર રૂપ આગથી.
સૌમ્ય રૂપ શંકરા, ચંદ્ર ગંગ મુકુટ ધરા, મૂંડકાની માળ ધરી, સંપત્તિ દેજો ભરી..૬

સર્વે દેવતાઓના ગર્વ ને ઉતારવા માટે આપે આપના મસ્તકની જ્વાળા થી કામ દેવને ભસ્મ કરી દીધો, હે શીતળ ચંદ્ર ની કાંતિ વાળા, ગંગાજીને ધારણ કરનારા, મુંડકા ની માળા વાળા શિવ અમોને અખૂટ સંપતી પ્રદાન કરો...૬  

જે કરાલ ભાલ જ્વાલના, પ્રતાપ કામ ક્ષય થયો, ઇંદ્ર આદી દેવનો, મદ તણો દહન થયો.
ગિરજા સુતાના વક્ષ કક્ષ, ચતુર ચિત્રકારના, ચરણ કમલ શિવ ના, શરણમાં ચીતડું રહે..૭

હે શિવ, આપના મસ્તક ની જ્વાળા થી કામદેવ ને ભસ્મ કરી નાંખનારા, ઇંદ્ર જેવા દેવતાઓના અહમ નો નાસ કરનારા, ગિરિજા પુત્રીના વક્ષ સ્થલ પર ચિત્રકારી કરનારા શિવજીના ચરણ કમળમાં સદા મારું ચિત રહે...૭   

નવીન મેઘ મંડળી, આંધી સમ કંઠ હરિ, હાથી ચર્મ શોભતાં, ચંદ્ર ગંગ શિર ધરી
સકળ જગના ભારને, સહજમાં સંભાળતા, અમ પર ઉપકાર કર, સંપત્તિ પ્રદાન કર..૮

નવીન મેઘની ઘટાઓથી પરિપૂર્ણ, અમાસના અંધકાર જેવા ગૂઢ કંઠ વાળા, ગજ ચર્મથી સુશોભિત, ચંદ્ર અને ગંગા ને શિર ધરનારા, જગત ના ભાર ને સહજ માં ધારણ કરનારા શિવજી અમોને અનેક પ્રકારની સંપતી આપો...૮

નીલ કમલ સમાન કંઠ, પૂર્ણ પ્રકાશિત કંધ, કાપો સકળ સૃષ્ટિ દુખ, ગજાસુર હંતા.
વિધ્વંસ દક્ષ યજ્ઞ કર, ત્રિપુરાસુર હનન કર, અંધકાસુર કામ હર્તા, નમૂ ભગવંતા..૯   

નીલ કમલ જેવા કંઠ વાળા, પૂર્ણ પ્રકાશિત (વિકસિત)કાંધ વાળા, ગજાસુર ને હણ નારા, સમગ્ર સૃષ્ટિ નું દુખ હરો. દક્ષ પ્રજાપતિ ના યજ્ઞ નો વિધ્વંસ કરનારા, ત્રિપુરાસુરને માર નારા, અંધકાસુર અને કામ નો ક્ષય કર નારા, શિવ ને હું નમન કરું છું...૯ 

કલ્યાણ કારી મંગલા, કળા સર્વ ભ્રમર સમા, દક્ષ યજ્ઞ ભંગ કર, ગજાસુર મારી
અંધકાસુર મારનાર, યમના પણ યમરાજ, કામદેવ ભસ્મ કર્તા, ભજું ત્રિપુરારિ..૧૦ 

મંગલ મય કલ્યાણ કારી ભ્રમરો ની કળા જેવા, દક્ષ ના યજ્ઞ નો ધ્વંસ કરનારા, ગજાસુર અંધકાસુર ને માર નારા, યમ ના પણ યમ રાજ, કામ દેવ ને ભસ્મ કરનાર હે ત્રિપુરારિ હું આપ ને ભજું છું...૧૦ 

વેગ પૂર્ણ સર્પના, ત્વરિત ફૂંકાર ફેણના, ધ્વનિ મધુર મૃદંગના, ડમરુ નાદ ગાજે    
અતિ અગન ભાલમાં, તાંડવ પ્રચંડ તાલમાં, શોભે શિવ તાનમાં, સદા શિવ રાજે..૧૧ 

સર્પોના ફુત્કાર જેવો વેગ ધરાવ નારા, મૃદંગ નો મધુર અવાજ અને ડમરુ નો નાદ કરનાર. લલાટ માં અગ્ની સાથે પ્રચંડ તાલ માં તાંડવ કરનાર શિવ ની શોભા અપરમ પાર છે...૧૧ 

જે પથ્થર કે ફૂલમાં, સર્પ મોતી માળમાં, રત્ન કણ કે રજ મહી, અંતર નહીં આણે
શત્રુ કે સખા વળી, રાજા પ્રજા કમલ કથીર, ગણતા સમાન શિવ, જીવ ક્યારે માણે..૧૨

પત્થર હોય કે ફૂલ, મોતી હોય કે સર્પ ની માળા હોય, રત્ન હોય કે માટી હોય, એમાં કોઇ પણ ભેદ ન રાખ નારા, શત્રુ હોય કે મિત્ર હોય, રાજા હોય કે પ્રજા હોય, કમળ હોય કે કથીર, શિવજી સર્વને સમાન માને છે, પણ હું તેમનું ભજન ક્યારે કરું?

બનાવી ગીચ કુંજમાં, વસું હું ગંગ કોતરે, કપટ વિનાનો આપને, શિવ અર્ઘ્ય આપું
અથાગ રૂપ ઓપતી, સુંદર શિવા શીશ લખ્યું, મંત્ર શિવ નામનું, સુખ સમેત હું જપું..૧૩

કોઇ ગીચ લતા મંડપમાં, ગંગાજી ની કોતરમાં, વસવાટ કરું અને કપટ છોડીને શિવજીને અંજલી આપતાં આપતાં અથાગ રૂપવતી પાર્વતી માતાના મસ્તક પર લખેલા શિવ મંત્રને વાંચીને હું સુખે થી જાપ કરૂં....૧૩

દેવાંગના ના મસ્તકે, શોભી રહ્યા જે પુષ્પછે, પરાગ ત્યાંથી પરહરી, પહોંચે શિવ દેહછે
આનંદ અપાવે સર્વ જન, સુગંધને ફેલાવતી, અપાવતી હ્રદય મંહી, પ્રસન્નતા અપાર છે..૧૪

દેવાંગનાઓના મસ્તક પર શોભતાં પુષ્પો છે તેમાંથી ઊડતી પરાગ રજ શિવજીના દેહ પરથી પસાર થઈને સર્વે ભક્ત જનો સુધી આનંદ અને સુગંધ ફેલાવેછે, અને હ્રદયને પ્રસન્નતા અપાવેછે...૧૪

પાપ હો પ્રબલ ભલે, સમુદ્ર દવ સી કાપતી, સૂક્ષ્મ રૂપ ધારિણી, સિદ્ધિ દાત્રી દેવીઓ  
વિવાહ પ્રસંગે શિવના, ધ્વનિ હતી જે મંત્રની, દુ:ખો મિટાવી સર્વના, વિજય અપાવે દેવીઓ..૧૫

પ્રચંડ દાવાગ્નિ ની જેમ કે સમુદ્રમાં લાગેલા દવ ની જેમ, સૂક્ષ્મ રૂપ ધરેલી સિદ્ધિ આપનારી દેવીઓ થી શિવ વિવાહમાં ગાન કરવામાં આવેલ મંગલ ધ્વનિ બધા મંત્રોમાં સર્વ શ્રેષ્ઠ છે, જે બધાના સાંસારિક દુખો મિટાવી ને વિજય અપાવેછે...૧૫

નમાવી શીશ શિવને, સ્તવન કરેજે સર્વદા, પઠન કરે મનન કરે, ભજન કરે જે ભાવથી.
જીવ આ જંજાળ થી, મુક્તિને છે પામતો, જીવન મરણ મટે સદા, શિવ શરણ તે રાચતો..૧૬

જે શિવજીને શીશ નમાવી, આ શ્લોક ની સ્તુતિ કરે, પાઠ કરે, મનન કે ભાવ થી ભજન કરે,  તે જીવ સંસારની આ જંજાળ માંથી મુક્તિ પામેછે અને જીવન મૃત્યુ ના તાપ માંથી મોક્ષ પામેછે અને સદા શિવજીના ચરણોમાં વાસ કરેછે...૧૬

રાવણ રચિત આ સ્તોત્રથી, પૂજન કરે જો શિવનું, પઠન કરે જે સાંઝના, ભાતું ભરે જીવનું.  
ભર્યા રહે ભંડાર સૌ, અશ્વ ગજ ને શ્રી રહે.  સંપતીમાં રાચતો,  ના કદી વિપદ રહે..૧૭

શિવ પૂજન ના અંતે સાંજના રાવણ રચિત આ સ્તોત્રથી પાઠ કરે, જાપ કરે તે જીવન નું ભાતું ભરેછે, તેનાં ભંડાર ભાર્યા રહે છે, ધન સંપતીમાં રચ્યો પચ્યો રહે છે, તેને કદી દુખ ભોગવવું પડતું નથી...૧૭

રચ્યું જે સ્તોત્ર રાવણે, અનુવાદ શું કરી શકું,  ઉમદા અલંકારને " કેદાર " શું સમજી શકું
સહજ બને ભક્તને, એ ભાવથી સરળ કર્યું, પ્રેમથી પૂજન કરે,   એ આસથી અહીં ધર્યું..૧૮ 

શિવજીના મહાન ભક્ત રાવણ દ્વારા રચાએલ આ અતિ ઉત્તમ રચનાને હું સામાન્ય જીવ શું સમજી સકું? છતાં સર્વે ભક્ત જનો ને સરળ ભાષામાં સમજાય, અને પ્રેમથી પૂજન કરી શકે એ આશાએ મેં આ અનુવાદ અહિં રજૂ કર્યો છે...૧૮

ઇતિ શિવ તાંડવ સ્તોત્ર અનુવાદ સંપૂર્ણ.

અનુવાદક.
કેદારસિંહજી મે. જાડેજા
ગાંધીધામ.


રામાયણ પ્રસંગ પટ નવધા ભક્તિ

રામાયણ પ્રસંગ પટ
નવધા ભક્તિ 

                       ભજન

રાગ- હેતુરે વિનાના ન હોય હેત-ગવાય છે તેવો

સાખી-ઋષિ માતંગ ની શિષ્યા, પંપા સરોવર પાળ
         એકજ આશા હરિ મળે,  પછી આવે ભલે કાળ..

         એક ભરોંસો ગુરુ દેવ નો,  વચન ન મિથ્યા જાય
         કાયા મહીં કૌવત રહે, હરિ દરશન શુભ થાય 
   
        અધમ તે અધમ નારી ભીલ જાતી, જાણે નહીં કોઈ જોગ દીપ બાતી
       એક ભરોંસો રહે વિશ્વાસે,  ગુરુ મુખ વચન હરિ દર્શન થાશે..


ભીલડી તને નવધા ભક્તિ ભણાવું..
તારા મનના ઉચાટ મટાવું...તને....

સંત સમાગમ હરદમ કરવો, કથા કીરતન માં જાવું
     ૧                                       ૨
ગુરુ પદ પંકજ પૂજા કરવી, કપટ તજી ગુણ ગાવું..
      ૩                                         ૪

મંત્ર જાપ નિરંતર કરવા,   ભૂધર ભરોંસે ગાવું
            ૫
સમય કાઢવો હરિના ભજન નો,  સજ્જન ધર્મ સમજાવું...
                            ૬
સકળ જગતને હરિ મય જાણી,  સંત  સવાયા ગણવું
          ૭
સંતોષી રહી જીવન જીવવું,  અવગુણ કોઈનું ન જોવું....
             ૮
સરલ સ્વભાવ કપટ નહીં મનમાં, હરદમ હરી ગુણ ગાવું
હરખ શોક કોઈ હૃદયે ન ધરવા, ભક્તિ રસમાં નહાવું..
                                  ૯
જો ગુણ ભાળું એક પણ એથી,   નિશ્ચય પાર કરાવું
"કેદાર" કરુણાકર પાર ઉતારે,    ગુણ ગોવિંદ નું ગાવું...

ભાવાર્થ:-દક્ષિણ ભારતમાં તુંગભદ્રા નદીના ઉત્તર કાંઠે કિષ્કિંધાથી બે માઈલ નૈઋત્યમાં પંપા સરોવર આવેલું છે,  
આ સરોવર પાસે રામની પરમ ભક્ત એક ભીલડી, નામે શબરી રહેતી હતી અને તે પંપા સરોવરને પશ્ચિમ કિનારે રહેતા મતંગ ઋષિની શિષ્યા હતી. મતંગ ઋષિ દેવલોકમાં જતાં પહેલાં શબરીને વચન આપતા ગયેલા કે તને રામ મળશે. જ્યારે લક્ષ્મણ સહિત રામ પધાર્યા ત્યારે એનું પૂજન કરી એમને આશ્રમમાં વનફળો ખાવા આપ્યાં. શબરી ની અનન્ય ભક્તિ જોઇને શ્રી રામ ખૂબજ ખુશ થયા, જ્યારે શબરી પોતે કોઈ જાતની ભક્તિ ની રીત ન જાણતી હોવાનું કહ્યું ત્યારે શ્રી રામે તેને નવ પ્રકારની ભક્તિ વિષે જણાવ્યું અને કહ્યું કે આમાંથી કોઈ પણ એક પ્રકારની ભક્તિ કોઈ કરે તો હું તેને આ ભવ સાગરથી પાર કરિદંવછુ

૧) સંત  સમાગમ.( ૨) શ્રવણ – ક્થામા પ્રેમ. (૩)  ગુરુ  સેવા. (૪)  કપટ તજીને ભગવદ
ગુણગાન. (૫)  મંત્રમા નીષ્ઠા. (૬)  અતિ પ્રવૃતિમાથી નિવૃતિ.(૭)  દરેકમાં ઇશ્વરના દર્શન.
(૮)  જેટલુ  મળે એમા સન્તોષ. (૯)  છળ કપટ વગરનુ જીવન.

પ્રથમ ભક્તિ સંતન કર સેવા, દુસરી રતી મમ કથા પ્રસંગા
ગુરુ પદ પંકજ સેવા તીસરી ભક્તિ અમાપ,ચોથી ભક્તિ પ્રભુ ગુન ગન કરે કપટ તજી ગાન
મંત્ર જાપ પ્રભુ દ્રઢ વિસ્વાસા, પંચમ ભજન વેદ પ્રકાશા,......નિરખ નિરત સજ્જ્ન કર ધર્મા

ફોટો-ગુગલ ના સહયોગ થી

Saturday, March 4, 2017

રામાયણ પ્રસંગ પટ
સંત ભરત



 ભજન

જેણે મારી માયા ને લાતો, ભરતજી, શાને ન સંત કે’વાતો..

રાજ રઘુ નું અભરે ભરેલું, યુગ સુવર્ણ નો જાતો
ઇંદ્ર જેવા ને પણ ઈર્ષા આવે, વૈકુંઠ થાતી જેની વાતો..

સ્વર્ગ સમું સૌ સુખ સવાયું, દ્વેષ ન દ્વાર ડોકાતો
એવા અવધ ની ગાદી માટે જે, લેશ ન દિલ લલચાતો..

માયા ત્યાગી મહેલો ત્યાગી, ઝૂંપડે વિતાવી રાતો
માતા માનુની મેવા ત્યાગી, વન ફળ વીણી વીણી ખાતો..

ચૌદ વરસ જેણે સાધુ બની ને, તોડ્યો જગ થી નાતો
પાદુકા કેરું પૂજન કરી ને, હૈયે અતિ હરખાતો..

ભક્ત ભરત થી મુનિ જન મોટાં, વેદ ની કરતાં વાતો
બ્રહ્માજી જેનો આદર કરતાં, " કેદાર " ગુણલા ગાતો..

ભાવાર્થ-મારા ગુરુ સમાન કવિ શ્રી "દાદ" શ્રી દાદુદાન ગઢવીએ  લક્ષ્મણ પર એક પુસ્તક લખ્યું છે. એ પુસ્તકમાં લક્ષ્મણ વિષે એટલી છણાવટ કરી છે કે ઘડીભર વિચારતા કરીદે કે, લક્ષ્મણ રામથી કોઈ પણ રીતે ઉતરતા જણાતા નથી એવું લાગે. એક મહા ભક્ત, મહા સંત,ત્યાગી,સેવાભાવી.
અયોધ્યા એક એવું રાજ્ય હતું કે જેની જાહોજલાલી, ઐશ્વર્ય ની ચર્ચા ઇંદ્ર સભામાં પણ થતી અને કદાચ ઇંદ્રને પણ તેની ઈર્ષા થતી હશે. અયોધ્યામાં રાગ દ્વેષ જેવા કોઈ પણ ખરાબ પરીબળો ને પ્રવેશ મળતોજ નહીં. ફક્ત સુખ.સંપતી અને ભક્તિનોજ વાસ રહેતો. એવા અવધ ની ગાદી ની લાલચ કોણ ન કરે? પણ ભરતજીએ  ફૂટબોલ ના દડાની જેમ એ લાલચ ને  લાત મારી દીધી. એટલુંજ નહીં, મહેલોનો પણ ત્યાગ કર્યો, સઘળા સુખ સાયબી, સાત્વિક ભોજન, અરે પત્ની ને પણ મહેલમાંજ મૂકીને નગર બહાર ઝૂંપડી બાંધીને રહ્યા. બસ એકજ વિચાર, કે  મારો રામ વનમાં કષ્ટો ભોગવતો હોય, વન ફળ વીણી વીણી ને પેટ ભરતો હોય, ત્યારે હું મહેલોમાં એશોઆરામ ન કરી શકું, 
ભરતજી જ્યારે રામજીને મળવા અને પાછા ફરવાની વિનંતી કરવા ચિત્રકૂટ પધારેલા, ત્યારે રામજીએ ખુબજ સમજાવેલા, પણ અંતે રામજીની પાદુકા સાથે લાવેલા. તે પાદુકાને રાજ ગાદી પર પધરાવીને તેની પૂજા કરીને, ચૌદ વરસ સાધુ જેવું જીવન વિતાવ્યું. એ દરમિયાન અનેક સંતો મહંતો અને ઋષિ મુનિઓ ભરતજી પાસે સત્સંગ કરવા પધારતા. અને બ્રહ્માજી જેવા પણ જેનો આદર કરતા હોય તેનાતો ગુણ ગાન કોણ ન ગાય?
જય શ્રી ભક્ત ભરતજી.
ફોટો-ગુગલના સહયોગ થી.



રામાયણ પ્રસંગ પટ        કેમ સમજાવું ?

રામાયણ પ્રસંગ પટ  

     કેમ સમજાવું ?



                  ભજન

ભરત ને કેમ કરી સમજાવું ?

શા દુ:ખ સાથે વચનો વદી હું, જગ ને કેમ જણાવું..

હું નારી નરપતિ દશરથ ની, રઘુ કુળ લાજ ધરાવું,  

કૂબડી કેરો જો મર્મ ન જાણું તો, શાને ચતુર કહાવું..

જાણ હતી મુજ ભાગ્ય ભટકશે, જગ માં જુલમી કહાવું,  

છત્ર જશે રઘુ કુળ રઝળશે, ધિક્ ધિક્ ઘર ઘર થાવું..

અવધ સમાણી અનેકો  નગરી, રામ ચરણ માં ચડાવું 

ઇંદ્રાસન ની આશ ન રાખું, ધન કુબેર લૂંટાવું..

ભરત સરીખાં સો સો સૂત ને, વૈદેહી પર વારૂં,  

લક્ષ્મણ લાલો મને અતિ વહાલો, શા સુખ વન માં વળાવું..

એક દિલાસો ભક્ત ભરત નો, ત્યાગી તને બિરદાવું,  

કૈકેયી કેરી તેં કુખ અજવાળી, સંત સુત માત કહાવું..

દીન " કેદાર " કૈકેયી કર જોડું, સત સત શીશ નમાવું,  

રઘુવીર કાજે જીવન રોળ્યું, ગદ ગદ ગુણલા ગાઉ.. 

ભાવાર્થ-ભગવાન રામે રાક્ષસોનો નાશ કરવા માટે અવતાર તો ધારણ કર્યો, પણ જ્યારે દશરથ રાજાએ રામના રાજ્યાભિષેક ની ઘોષણા કરી ત્યારે ભગવાન ને પોતાના અવતાર કાર્ય માં બાધા આવતી જણાઈ. ત્યારે તેઓ માતા કૈકેયી પાસે એક વિનંતી કરી કે મા, આખા અયોધ્યાની અંદર એક આપજ છો જે મારી વાત સમજી શકશો, અને કોઈ પણ ભોગે મને મારા કાર્યમાં મદદરૂપ થશો. ત્યારે કૈકેયી માએ વિગતથી વાત કરવા જણાવ્યું. શ્રી રામે પોતાના સર્વ કાર્ય પૂર્ણ કરવામાં મદદ રૂપ થવાનું વચન માંગીને પોતાનો અવતાર કાર્યનો મર્મ સમજાવ્યો. અને તેના માટે રાજ્ય ભારને બદલે વન ગમન જરૂરી હતું. મહા મહેનતે કૈકેયી મા પરિણામ જાણતા હોવા છતાં, રામ કાર્ય કરવા માટે કોઈ પણ ભોગ આપવા તૈયાર થયા. એના ફળ સ્વરૂપ બે વચનો માંગ્યા, દશરથ રાજાનો દેહાંત થયો અને પોતે અનંત કાળ સુધી ન ભૂંસાય એવું કલંક રામ માટે વહોરી બેઠાં. 

જ્યારે ભરતજીને કૈકેયીએ કરેલાં કર્મોની જાણ થઈ ત્યારે ખુબજ કડવા વચનો બોલીને માંને અપમાનિત કર્યા. પણ વિવશ માં ભરતને શું સમજાવે? બસ મનમાં મનમાં વિચારે છે....

અરે ભાઇ ભરત, હું આ વચનો કેવા સંજોગોમાં બોલીછું, એ તને કહી પણ નથી શકતી, શું મંથરા ના કપટને સમજી ન શકું? અરે ભાઈ મને ખબરજ હતી કે રઘુકુળ ની લાજ મારા માથે હોય ત્યારે મારે કેવું વર્તન કરવું જોઈએં. અયોધ્યાના રાજા દશરથજીની હું માનીતી રાણી એમજ ન હતી. 

મને ખબર હતી, કે હું આવા કડવા વચનો માંગીશ એ રાજન સહન નહિ કરી શકે, કદાચ મારો સેંથાનો સિંદૂર પણ રોળાય જાય એવી મને બીક હતી, અને મને એ પણ ખાત્રીજ હતી કે હું આખા જગતમાં ધિક્કારને પાત્ર બની જઈશ.

હું ભરત માટે અવધની ગાદી માંગું ખરી? અરે મારા રામ ખાતર હું ઇંદ્રાસન ને પણ ઠુકરાવી નાખું, અરે કુબેરનો ભંડાર પણ રામના વિયોગમાં મળવાનો હોય તો તે પણ ન સ્વિકારું, અને અયોધ્યા જેવી અનેક નગરીને કુરબાન કરી નાંખું.

વૈદેહી તો મને એવી પ્રિય છે કે તેના માટે હું આવા સો સો ભરતને કુરબાન કરી નાંખું. તો લક્ષ્મણને કયા સુખ ખાતર વનમાં મોકલું?

હા પણ મને મારા ભરત પર આજે અભિમાન છે, મારા વચનોને અવગણીને તેણે રાજ્યનો ત્યાગ કર્યો, એણે તો મારી કુખ અજવાળી છે, મને ભરતની માતા હોવાનો ગર્વ છે.  

રામ ખાતર જેણે પોતાનું જીવન બરબાદ કરી નાંખ્યું, એવી માં કૈકેયી ને મારા હજારો હજારો વંદન. એના જેટલા ગુણ ગાઈએં એટલાં ઓછા છે. ધન્ય છે માતા કૈકેયીને.  

ફોટો-ગુગલના સહયોગ થી.



Wednesday, March 1, 2017

રામાયણ પ્રસંગ પટ- ભજન કાકલૂદી (દશરથ રાજાની)

રામાયણ પ્રસંગ પટ- ભજન


        કાકલૂદી (દશરથ રાજાની)


કેમ કુબુદ્ધિ તેં આણી રાણી,
                               કોણ થકી ભરમાણી....

હે મૃગનયની કોમલ કંઠી, શીદને વદે આવી વાણી
રામ વિનાની ચૌદ ઘડી પણ, ચૌદ જનમ લે જાણી...રાણી..

ગજ ગામીની કહું કામિની, અવળી કરે છે ઉઘરાણી
આંખ થી અળગો રામ થશે તો, મુજ જીવન ધૂળ ધાણી..રાણી..

ભરત ભલે ને રાજા બનતો, માંડવી બને ભલે રાણી
રામ સીતા એનો આદર કરશે, ઉમંગ ઉરમાં આણી..રાણી..

આવે યાદ મને અંધા અંધી ની, વિરહી વદ્યા તા જે વાણી
પુત્ર વિયોગે પ્રાણ જશે મુજ, એ અવસર ની એંધાણી..રાણી..

રઘુકુળ ભૂષણ વનમાં પધાર્યા, સંગ સીતાજી શાણી
રાજા દશરથ સ્વર્ગ સિધાવ્યા,  "કેદાર" કરમ ની કહાણી...રાણી..

ભાવાર્થ-રાજા દશરથે જ્યારે રામ રાજ્યનું એલાન કર્યું ત્યારે કૈકેયી રાણીએ તેનો વિરોધ કર્યો, અને પોતાને પહેલાં રાજાએ આપેલા બે વચનો માંગ્યા, જેમાં રામને ચૌદ વરસ વનવાસ, અને ભરત ને રાજ ગાદી ની માંગણી કરી. ત્યારે દશરથ રાજા કૈકેયી ને "હે મારી માનીતી રાણી, કોમલ કંઠ વાળી, મૃગ જેવા નયનો વાળી, હે ગજ ગામીની,હે કામિની"  જેવા એક રાજા, અને તે પણ રામના પિતાને ન શોભે એવા શબ્દો વાપરીને મનાવે છે, કે તું આ શું માંગણી કરશ? રામ વિના હું ચૌદ વરસ તો શું ચૌદ ઘડી પણ રહી નહીં શકું. જો રામ મારી નજરથી દૂર થશે તો મારું જીવન ધૂળ ધાણી થઈ જશે. 
તારી ઇચ્છા હશે તો ભરતને હું રાજ્ય આપી દઈશ, અને માંડવીને રાણી બનાવી દઈશ, એટલુંજ નહીં રામ અને સીતા પણ આનંદથી એ સ્વીકારી લેશે. અને એક રાજા જેવો તેમને આદર આપશે.  
છતાં પણ જ્યારે કૈકેયી માનતા નથી અને વચનો આપવાની હઠ પકડીને એજ માંગણી ચાલુ રાખે છે, ત્યારે દશરથ રાજાને શ્રવણનાં માતા પિતા યાદ આવ્યાં. એક વખતે જ્યારે દશરથ રાજા શિકાર કરવા નીકળેલા, ત્યારે શ્રવણ તેના માતા પિતાને કાવડમાં બેસાડીને યાત્રા કરાવતો કરાવતો અયોધ્યા પાસેથી પસાર થતો હતો. ત્યારે તેના માત પિતાને તરસ લાગતાં પાણી ભરવા માટે સરોવર કિનારે ગયેલો, પાત્રની અંદર પાણી ભરાવાનો અવાજ સાંભળીને દશરથ રાજાને થયું કે કોઈ મૃગ પાણી પીવા આવેલ છે,  તેથી તેમણે કોઈ ખાત્રી કર્યા વિના શબ્દવેધ બાણ માર્યું, જે શ્રવણને વાગતાં તેનું મૃત્યુ થયું.રાજનને પોતાની ભૂલ સમજાણી, પણ ત્યારે ઘણું મોડું થઈ ગયું, શ્રવણે પોતાના માતા પિતાને પાણી પાવાની વિનંતી કરીને પોતાનો પ્રાણ ત્યાગી દીધો. પણ જ્યારે શ્રવણ ના માતા પિતાને બધી વાતની જાણ થઈ ત્યારે તેમણે રાજનને શ્રાપ આપ્યો, કે જેમ આજે અમો પુત્ર વિના ટળવળીએ છીએ, તેમ તું પણ તારા પુત્રના વિયોગે તડપીને પ્રાણ ત્યાગશે.
જ્યારે શ્રી રામને આ બધી વાતની જાણ થઈ, (જો કે આ બધી શ્રી રામનીજ ઇચ્છાથી માતા કૈકેયી દ્વારા ભજવાતી લીલા હતી.}ત્યારે પ્રભુ સહર્ષ વનવાસ સ્વીકારીને પિતાજીને સાંત્વના આપી. સીતાજી અને લક્ષ્મણજી પણ જીદ કરીને શ્રી રામજી સાથે વનવાસ ગમન કરી ગયા, ત્યારે રાજા દશરથજીએ પણ કર્મોના બંધન નું પાલન કરતાં સ્વર્ગ ના વાટે વિદાય લીધી.
ફોટો- ગુગલના સહયોગ થી.